afbeelding van Pien
Pien Auteur

Zo duurzaam en gezond is plantaardige melk

We drinken steeds meer sojamelk, havermelk en amandelmelk. Hoe goed scoren deze plantaardige melken op gezondheid en duurzaamheid?

Schaaltje amandelen en glas amandelmelk
Amandelmelk: niet de duurzaamste plantaardige melk. Foto: Rawpixel via Pixabay

Van goeie ouwe sojamelk, tot de populaire havermelk en fancy notenmelken zoals cashewmelk: plantaardige melk is populairder dan ooit. In Groot-Britannië drinkt bijna 25% van de bevolking plantaardige melk, de Verenigde Staten kampte in het voorjaar van 2018 met een tekort aan havermelk en ook in Nederland zit plantaardige melk in de lift. In 2014 was 2,6% van de verkochte melk in Nederland plantaardig, in 2018 was dat toegenomen naar 3,8%.

De zuivelindustrie is over het algemeen natuurlijk niet zo blij met de groeiende populariteit van plantaardige melk. Dus gingen ze over tot actie. Dankzij de politieke lobby van de sector bepaalde het Europese Hof van Justitie dat plantaardige melk geen 'melk' genoemd mag worden, omdat het de consument zou misleiden... Sojamelk zie je daarom in de schappen liggen als sojadrink, en havermelk als haverdrink. Maar hoe groot zijn de verschillen tussen koemelk en plantaardige melk eigenlijk, en tussen plantaardige melken onderling, als we kijken naar gezondheid en duurzaamheid? We zochten het voor je uit.

Nieuwsgierige koeien  Ook in Nederland melkland drinken we steeds meer plantaardige melk. Foto: Knarrhultpia via Pixabay

De duurzaamste plantaardige melk

Dat het eten van vlees een grote impact heeft op natuur en klimaat is bij velen van ons inmiddels welbekend. Minder bekend is dat dit ook - in iets mindere mate - voor het consumeren van melk (en andere zuivel) geldt. Om 1 liter melk te produceren is er 500 liter water nodig, 0,9 m2 grond en het levert 1,2 kilo aan broeikasgassen op. En dan hebben we het nog niet eens over de verwoesting van regenwoud om plaats te maken voor de productie van veevoer en het dierenleed in de bio-industrie. Genoeg redenen dus om vaker plantaardige zuivel te gebruiken. 

Hoewel plantaardige melken op alle fronten duurzamer zijn dan gewone melk, zit tussen deze producten ook nog verschil. En soms is dat verschil best flink. Zo kost de productie van amandelen voor amandelmelk veel water. Minder water dan nodig is voor koemelk, maar nog steeds veel. Tel daarbij op dat 80% van de amandelen wereldwijd geteeld wordt in Californië en dat grote droogte en hevige natuurbranden deze Amerikaanse staat teisteren, dan snap je dat amandelmelk misschien niet de allerbeste optie is. Ook rijstmelk kost relatief veel water.

Brandweerman bij een bosbrand  Californië kampt met natuurbranden terwijl de amandelteelt veel water kost. Foto: Skeeze via Pixabay

De melken die het slechtst scoren op landgebruik zijn havermelk en sojamelk. Vergelijk je dit met koemelk dan stelt het gelukkig weinig voor, en het verschil met andere plantaardigen melken is juist heel klein. Alles bij elkaar opgeteld komen haver- en sojamelk dus het beste uit de bus qua duurzaamheid. En nee, sojamelk is niet de reden voor de massale ontbossing in de Amazone. De soja uit de Amazone is vooral bedoeld als veevoer, en de soja in onze sojamelk komt hoofdzakelijk uit Europa en Canada. Doe dus gerust sojamelk in je 'hipsterkoffie'.

Grafiek die de milieu-impact van gewone melk en plantaardige melk laat zien 

Melk of plantaardige melk, wat is gezonder?

Hoewel veel mensen kiezen voor plantaardige melk omdat deze melk duurzamer en diervriendelijk is, doen sommige mensen dit om gezondheidsredenen. Als je lactose-intolerant bent, is het inderdaad geen goed idee om koemelk te drinken. Maar in hoeverre is plantaardige melk gezond, en is het een goede vervanger voor koemelk? Volgens het Voedingscentrum kun je koemelk niet 1 op 1 vervangen door plantaardige melk. Plantaardige melk bevat van nature minder calcium, eiwitten en vitamine B12. Ze raden daarom aan om plantaardige melk te drinken waar calcium en vitamine B12 aan toegevoegd is.

Wanneer we de voedingswaarde van gewone halfvolle melk vergelijken met plantaardige melk zie je dat dit beeld klopt, maar ook dat plantaardige melk een aantal voordelen heeft ten opzichte van koemelk. Bijna alle plantaardige melken bevatten minder calorieën, minder (verzadigde) vetten, minder suiker en zout en meer vezels. Kijkend naar de voedingswaarde klopt het dus dat plantaardige melk niet 1 op 1 dierlijke melk kan vervangen, maar dit betekent niet per definitie dat plantaardige melk minder gezond is. Plantaardige melk en gewone melk hebben elk hun eigen kwaliteiten.

Tabel met de voedingswaarde van halfvolle en diverse plantaardige melken  De voedingswaarde van verschillende melken. Bron: Consumentenbond

De gezondste plantaardige melk

Als we plantaardige melken onderling vergelijken, geldt ook hier dat elke melk zijn eigen kwaliteiten heeft. En eerlijk is eerlijk, de ene melk heeft wat meer positieve kwaliteiten dan de andere. Qua voedingswaarde scoren sojamelk, amandelmelk en havermelk het beste. Rijstmelk scoort het slechtst, met weinig vitaminen en mineralen en relatief veel calorieën en suikers.

Kijkend naar eiwitten steekt sojamelk met kop en schouders boven de andere plantaardige melken uit. Een belangrijk punt, aangezien je met een plantaardig dieet op moet passen met een tekort aan eiwitten. Dat brengt ons wel gelijk bij een disclaimer: wij zijn natuurlijk geen voedingsdeskundigen. Overweeg je over te stappen naar een veganistisch dieet of te stoppen met zuivel, dan kun je je het best laten adviseren door een diëtist. De Nederlandse Vereniging voor Veganisme heeft ook een hoop informatie over een gezond en evenwichtig plantaardig dieet.

                                                         

Oatly heeft een biologische havermelk die verrijkt is met calcium. What's not to like?

Onze favorieten: sojamelk en havermelk

Het zal je niet verrassen: onze favoriete plantaardige melken zijn sojamelk en havermelk. Deze twee komen op het gebied van duurzaamheid en gezondheid het beste uit de bus. En havermelk schuimt ook nog eens fantastisch op voor je cappuccino of chai latte. Waar mogelijk kiezen we voor een ongezoete, verrijkte en / of biologische variant, zoals de biologische haverdrank met calcium van Oatly.

Meer lezen over duurzaam en plantaardig eten

afbeelding van Pien
Pien Auteur

Interim communitymanager Voor de Wereld van Morgen, boomknuffelaar en dierengek. Wordt blij van slimme ideeën die de wereld een stukje mooier maken. Heb je een goed idee voor een duurzaam initiatief? Meld je dan aan op Voor de Wereld van Morgen en deel het met ons!

INSPIRATIE

MEER GERELATEERDE BLOGS

Alle 1.202 blogs