afbeelding van Elky Rosa
Elky Rosa Auteur

Welke mensenrechten gelden in de digitale wereld?

Privacy is een mensenrecht, ook online. Soms doen we daar afstand van zonder het te realiseren. Weet jij hoe het zit?

Koppie Koppie een bewustwordingsproject van ontwerper Yuri Veerman en journalist Dimitri Tokmetzis over privacy online.
Koppie Koppie een bewustwordingsproject van ontwerper Yuri Veerman en journalist Dimitri Tokmetzis over privacy online.

s Ochtends als ik wakker word is het eerste wat ik doe naar mijn smartphone grijpen. Snel check ik het belangrijkste nieuws en scan ik mijn Facebook en Twitterfeed. Zo sta ik constant in verbinding met de rest van de wereld. Ik deel foto’s, vind dingen leuk en tijdens mijn research zoek ik naar informatie via Google. Dan irriteer ik me altijd mateloos aan de cookie-meldingen, algemene voorwaarden en wachtwoorden die ik te pas en te onpas in moet vullen. Om er vanaf te zijn accepteer ik alles zonder er lang bij stil te staan. Want ik wil door. Maar wat heb ik eigenlijk geaccepteerd? Geen idee. Ik heb simpelweg geen idee wat ik heb weggegeven door op ‘ja’ te klikken. Heb ik mijn privacy te grabbel gegooid? En kan ik daar nog wat aan doen? 

Onpeilbare digitale wereld

Met mij zijn er miljoenen mensen die dagelijks digitale informatie afstaan die eigenlijk best privé is. Veel mensen staan in vertrouwen hun gegevens af zonder eigenlijk te overzien wat de gevolgen zijn. “Maar hieruit kun je niet direct concluderen dat wij onze privacy te grabbel gooien,” zegt Corien Prins, expert op het gebied van ICT en recht.

Corien legt uit dat we zijn gewend aan het leven in de fysieke wereld en nog niet echt een gevoel hebben bij wat de gevolgen van onze acties in de digitale wereld. In de fysieke wereld zijn die geschreven en ongeschreven regels over informatiestromen veel duidelijker. Hier varen we blind op jarenlange ervaring. Als ik een gesprek heb met mijn huisarts ga ik er van uit dat deze gegevens binnenskamers blijven en dat hij ze niet niet voor commerciële doeleinden gebruikt. In de digitale wereld is dit veel diffuser. We hebben eigenlijk weinig zicht op wat er gebeurt met de informatie die we delen. Want we zien we natuurlijk vooral het gebruiksgemak van allerlei online diensten en worden niet direct geconfronteerd met de nadelen ervan.

Wat gebeurt er met mijn data?

Duidelijk is dat alles wat wij online doen en laten allerlei gevolgen heeft; er gebeurt veel met die informatie. Maar wat moet ik me daar bij voorstellen? Rejo Zenger van Bits of Freedom legt uit dat door de voorwaarden van bijvoorbeeld Facebook en Whatsapp te accepteren je die internetgiganten toestemming geeft om er met jouw persoonlijke data vandoor te gaan. 'Je verliest de controle over je eigen gegevens en hebt geen inzicht over wat er afgesproken is. Dit betekent dat je niet meer zeker bent van je privacy. Er kijkt altijd een derde partij mee. Als ik jou een berichtje stuur via Facebook of Whatsapp kunnen zij meelezen. Alles is traceerbaar.’ 

Naast het feit dat ze direct geld verdienen met jouw gegevens, schuilt er nog een ander gevaar. De capaciteit van al die elektronische netwerken bij elkaar heeft het laatste decennium een enorme vlucht gemaakt. Steeds meer mensen hebben toegang tot deze netwerken, je gebruikt op veel plekken je Facebook account om ergens in te loggen, en we hebben echt geen vaste aansluiting meer nodig om online te gaan. Moet je voorstellen wat de partijen die toegang hebben tot deze data daar allemaal mee kunnen doen. Commerciële partijen, maar ook overheidsinstanties, hebben zo de mogelijkheid om enorm veel macht over individuen en groepen te kunnen uitoefenen. ‘De partijen die constant met ons meekijken kunnen ons bijvoorbeeld hun normen en waarden opleggen’, stelt Rejo Zenger. ‘Wanneer wij bijvoorbeeld een discussie voeren over een campagneposter met een blote vrouw erop, kan Facebook of Google dit aanmerken als niet toelaatbaar. Hierdoor wordt ook onze vrijheid van meningsuiting bedreigd.'

De regels van het spel

Om burgers de gevolgen van hun digitale gedrag te laten inzien en verandering te initiëren moet je duidelijk maken wat er zou kunnen gebeuren met onze data, stelt Rejo. Naast Bits of Freedom zijn er verschillende organisaties die elk op eigen wijze ons laten zien wat de grenzen van onze digitale rechten zijn. Zo initieert Setup allerlei projecten waarin de digitale cultuur kritisch bevraagd wordt. Een mooi voorbeeld is de website iedereenspion, waar 3 campagnes laten zien wat er allemaal kan met de data die we weggeven. Zo kun je dus gewoon foto’s van andermans kinderen van Flickr downloaden en zonder problemen op een mok printen en in een webshop verkopen. En beeldmuseum MOTI komt met de tentoonstelling Design my Privacy. Hierin staan werken centraal - bijvoorbeeld werk van Ruben Pater - die ingaan op kwesties rondom online privacy en het beschermen van digitale data en toont het soms verrassende manieren om je privacy te beschermen. 

Dit kun je zelf doen

Die bescherming begint bij onszelf. Zo kun je vrij eenvoudig een adblocker installeren om al die gepersonaliseerde advertenties te blokkeren. ‘Daarnaast zijn er allerlei alternatieve programma’s die online privacy beter waarborgen dan de bekende diensten’, legt Rejo uit. 'Vrijwilligers van Bits of Freedom hebben een toolbox samen gesteld waarin allerlei tips worden gegeven om veiliger online actief te kunnen zijn. Hier vind je allerlei informatie en de beschikbare alternatieven op een rij.’  Rejo geeft toe dat overstappen naar een alternatief niet direct vandaag of morgen zal gebeuren. Het is een proces dat tijd nodig heeft, een proces waarbij de gebruiker een drempel over moet. Maar door over te stappen krijg je wel de controle over je eigen gegevens terug. En die controle zou vanzelfsprekend moeten zijn. Rejo: 'We moeten onszelf blijven afvragen waarom een partij als Facebook met ons mee mag lezen. Reguliere post doen we toch ook in een envelop?'

 

afbeelding van Elky Rosa
Elky Rosa Auteur

freelance journalist / presentator / schrijver met een focus op kunst, cultuur, onderwijs en ondernemerschap.

INSPIRATIE

Meer blogs in Mens en samenleving

Alle 1.551 blogs