afbeelding van hetkanWel
hetkanWel Auteur

We kunnen in het Westen best vlees blijven eten, maar wel de helft minder

De documentaire Cowspiracy heeft een heldere boodschap: eet plantaardig anders gaat de wereld naar de knoppen. Maar klopt dit ook?

Foto: E. Dronkert, Flickr, CC BY 2.0
Foto: E. Dronkert, Flickr, CC BY 2.0

Onze vleesconsumptie draagt flink bij aan de opwarming en uitbuiting van de aarde. Volgens de populaire documentaire Cowspiracy moeten we onze vleesproductie daarom snel en stevig terugbrengen. „Eigenlijk is de enige conclusie dat we deze planeet enkel nog kunnen redden als we bijna ‘ultiem drastisch’ onze vleesconsumptie reduceren”, zegt filmofiel.nl in een recensie. Zelfs fanatieke vleeseters willen veganist worden na het zien van Cowspiracy. 

Maar is de wereld echt alleen te redden als we allemaal alleen nog plantaardig eten? We vroegen dit aan Theun Vellinga, onderzoeker aan de Universiteit van Wageningen, gespecialiseerd in landbouwsystemen, dierlijke productiesystemen en klimaatverandering. Als Vellinga de vraag hoort, zegt hij onomwonden: „Ga maar op het dak zitten!” Daarna begint hij te lachen. 

"Stoppen met vlees eten is niet de hele oplossing, alleen een stukje van de oplossing. Echt een stukje, niet een heel groot stuk. We hebben in het Westen inderdaad een consumptiepatroon dat niet vol te houden is, maar dat zit niet alleen in vlees. Wereldwijd is de veeteelt verantwoordelijk voor ongeveer 15% van de totale emissies van CO2-uitstoot. 85% van de emissies wordt dus veroorzaakt door andere consumptiezaken. Ook op die vlakken moet veel gebeuren. Denk aan vliegen, auto rijden, energieverbruik en alle andere dingen die we consumeren."

Nuance in plaats van karikatuur

Volgens Vellinga schetst Cowspiracy een te eenzijdig beeld van de milieu-impact door vleeseters. "Wat mij opvalt bij Cowspiracy en bij anderen die stellen dat vlees eten het grote probleem is: ze maken een karikatuur van de discussie. Dat is jammer. Het wordt ook heel erg gebracht in goed en fout. Het lijkt meer op een geloof dan op een rationele overweging om met zorg te consumeren."

Wat mij opvalt bij Cowspiracy en bij anderen die stellen dat vlees eten het grote probleem is: ze maken een karikatuur van de discussie.

Vellinga somt drie zaken op die in het debat volgens hem te veel onderbelicht blijven. Allereerst zijn grote stukken land in de wereld en Europa eigenlijk alleen met dieren te benutten. "Denk aan de Schotse Hooglanden, veel grasland in de Alpen en de Pyreneeën, maar vergeet ook de veenweide gebieden niet. Die kun je niet ploegen, want dan krijg je versnelde afbraak van het veen. Dan gaat die grond letterlijk op in rook, terwijl je die prima kunt benutten voor dierlijke productie."

Daarnaast kan het veevoer ook komen van restproducten, zodat er geen landbouwgrond voor hoeft te wijken. "Uit de voedingsmiddelenindustrie komen veel restproducten die je prima aan dieren kunt voeren. Hetzelfde geldt voor biobrandstoffen zoals koolzaad, waar biodiesel van wordt gemaakt. Dat leidt tot grote hoeveelheden koolzaadschroot, wat heel geschikt is als veevoer. Er verschijnen steeds meer wetenschappelijke studies die kijken hoe groot de veehouderijsector kan zijn als je deze alleen voert met restproducten. Op basis van gras en restproducten is dan nog steeds veehouderij mogelijk, hoewel dat minder zal zijn dan nu. Want nu voeren we ook primaire producten zoals granen aan vee."

"En vergeet verder niet dat de vleesdiscussie vooral in de Westerse wereld wordt gevoerd. In Afrika of Azië trekken ze een lange neus naar ons. Daar zeggen ze: bekijk het! Een Vegetarische slager wordt er misschien enthousiast ontvangen door een rijke midden- en bovenklasse. Maar daar staan miljarden mensen tegenover voor wie de veehouderij hun belangrijkste middel van bestaan is. Ze hebben de dieren voor trekkracht, melkproductie, mestproductie en vleesproductie. Bovendien is het vee in een aantal gebieden zogenaamd 'capital on hooves', kapitaal op poten, omdat banken daar niet goed functioneren. Het vermogen van deze mensen ligt dus vast in dieren. Voor grote uitgaven verkopen ze een koe."

Maar er is wel iets aan de hand met vlees

Hoewel Vellinga het beeld nuanceert dat Cowspiracy schetst over de vleesindustrie, benadrukt hij dat het een goede zaak is als we in de Westerse wereld onze vleesconsumptie verminderen. Wel heeft hij moeite met de presentatie van sommige feiten over het intensieve gebruik van natuurlijke hulpbronnen, zoals "Eet een dag geen vlees en bespaar 1366 liter water". 

Als de groei van een voedselgewas voor koeien uit gewoon regenwater komt, dan is het geen probleem: dat water verdampt anders ook.

"Ook dat vraagt om nuancering", zegt Vellinga. "Een koe heeft inderdaad een zekere hoeveelheid voer nodig. De groei van die voedselgewassen vraagt om veel water. Zodra je daarvoor beregening toepast en grondwatervoorraden uitput, dan is dat niet duurzaam. Maar komt de groei van het gewas uit gewoon regenwater, dan is het geen probleem: dat water verdampt anders ook. We moeten dus kritisch kijken naar dat gedeelte dat uit kunstmatige beregening plaatsvindt. Van dat deel moet je bekijken of het volhoudbaar is of dat je er natuurlijke bronnen mee uitput. Dat laatste is natuurlijk ongewenst. Dat deel moet je verduurzamen."

Hoe kunnen we duurzaam vlees blijven eten?

Hoe kunnen we vlees eten zonder de wereld uit te buiten? Vellinga: "Natuurlijk kun je veganist worden, maar we kunnen ook de helft minder vlees eten en tegelijk werken aan duurzame veeteelt. Het is een illusie om te denken dat we iedereen vegetariër kunnen maken, maar we kunnen mensen wel stimuleren om minder vlees te consumeren. Daarnaast moeten we de veehouderijen motiveren om zo efficiënt mogelijk te produceren. Dat wil zeggen een zo gunstig mogelijke verhouding tussen in- en output, waardoor de emissies omlaag gaan en de opbrengsten omhoog."

Klinkt efficiëntie in dit verband niet te kil? Koeien zijn levende wezens. Verliezen we een dierwaardig leven niet snel uit het oog als we streven naar efficiency en doelmatigheid?

"Je kunt efficiëntie en dierenwelzijn prima combineren. Onze intentie is uiteraard om ieder beest uiteindelijk een keer dood te maken en op te eten, maar dat kan wel met respect. We eten hem straks op, maar eerst zorgen we dat hij met zorg wordt grootgebracht."

Je kunt efficiëntie en dierenwelzijn prima combineren

"Het initiatief de Kracht van Koeien laat zien dat het echt mogelijk is: een milieuvriendelijke melkveehouderij die tegemoet komt aan de wensen van de burger, waarin de koe het goed heeft en de ondernemer loon naar werken krijgt. De Kracht van Koeien werkt aan andere houderijsystemen voor koeien, bijvoorbeeld met vrijloopstallen en koeienkoppels die in familieverband worden gehouden."  

"Daarnaast kunnen we de hoeveelheid methaanuitstoot terugbrengen als we koeien op de juiste manier voeren. Er wordt bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar het effect van toevoegingen aan het veevoer, in verschillende vormen. In veel gebieden in Azië en Afrika kan nog veel worden bereikt door verbetering van de diervoeding. Hieruit blijkt dat een aanzienlijke daling van de methaanemissie mogelijk is."

afbeelding van hetkanWel
hetkanWel Auteur

hetkanWel ziet de toekomst als een kans. Een kans voor een schonere en eerlijkere wereld. Een kans voor een verantwoorde lifestyle. Een kans voor nieuwe energie. Een kans voor dialoog. Een kans voor nieuwe media. Met hetkanWel maak je jouw wereld groener, eerlijker en leuker!

INSPIRATIE

Meer blogs in Mens en samenleving

Alle 1.550 blogs