afbeelding van Birger
Birger Auteur

Waarom ontkennen mensen klimaatverandering?

Klimaatontkenners zijn er in alle soorten en maten. Wat drijft hen?

Klimaatontkenners kunnen struisvogelpolitiek bedrijven, ijsberen niet. | Foto: Jacqueline Godany via Unsplash

In het afgelopen jaar groeide de twijfel onder Nederlanders over klimaatverandering, zo blijkt uit recent opinieonderzoek van EenVandaag. Drie op de tien Nederlanders “gelooft” niet dat klimaatverandering door de mens wordt veroorzaakt. Dit is een stijging van 8 procentpunt ten opzichte van 2018.

Het is opvallend dat de publieke twijfel groeit terwijl het wetenschappelijk bewijs voor klimaatverandering onomstotelijk is. De kans dat het versneld opwarmen van de aarde niet door menselijk handelen komt is 1 op de 3,5 miljoen. Dit bleek uit een onderzoek dat eerder dit jaar in het vakblad Nature werd gepubliceerd. Wat verklaart deze kloof tussen publieke opinie en wetenschap?

Hoe ontstaat klimaatverandering?

Eerst even een korte opfriscursus over klimaatverandering. Hoe ontstaat het eigenlijk? Klimaatverandering heeft verschillende oorzaken, zowel natuurlijk als menselijk.

De zon brengt licht en warmte naar de aarde. Hierdoor kunnen planten groeien en mensen en dieren leven. Het broeikaseffect zorgt ervoor dat de warmte van zonnestralen wordt vastgehouden. Er was altijd al een natuurlijk broeikaseffect. Dat is maar goed ook, want anders zou het ongeveer -18 graden Celcius zijn op aarde. Dankzij broeikasgassen, met name het broeikasgas koolstofdioxide (CO2), bevriezen we niet.

Wij mensen hebben echter voor een versterkt broeikaseffect gezorgd door landbouw, verkeer en energieopwekking. Hierdoor komen steeds meer broeikasgassen in de lucht. Hoe meer broeikasgassen, hoe meer warmte wordt vastgehouden op aarde en hoe sneller deze opwarmt. Onderzoek heeft uitgewezen dat menselijk handelen sinds 1900 “zeer waarschijnlijk” voor een opwarming van ongeveer 1 graden heeft gezorgd.

Ben je meer visueel ingesteld? Bekijk dan deze korte video over het ontstaan van klimaatverandering.

Gevolgen klimaatverandering

Een van de belangrijkste gevolgen is dus de opwarming van de aarde. Hoe warm het in de toekomst gaat worden hangt af van de hoeveelheid broeikasgassen die we in de lucht pompen. Als we de CO2-uitstoot drastisch weten te verminderen, zal de aarde verder opwarmen met 0,9 tot 2,3 graden Celcius. Als we de uitstoot van broeikasgassen niet beperken, zal de wereldtemperatuur in 2100 met 3,2 à 5,4 graden Celcius stijgen.

Waarom dat erg is? Warmere temperaturen zullen leiden tot meer extreme droogtes en waterschaarste. Voornamelijk ontwikkelingslanden zullen worden getroffen. Ook de zeespiegel zal stijgen, als gevolg van het smelten van grote ijskappen. Dit alles zorgt ervoor dat grote delen van de wereld onbewoonbaar zullen zijn voor het einde van deze eeuw, voor mens en dier.

Tip van de redactie: Benieuwd naar andere gevolgen van klimaatverandering en wat dit voor Nederland betekent? Lees dan ons blogje Alles over klimaatverandering hier.

Klimaathoax?

Klimaatsceptici winnen de laatste jaren terrein. Zo twitterde Donald Trump dat klimaatverandering een Chinees complot, een leugen en, meest recent, nepnieuws is. Ook in Nederland groeit de twijfel over klimaatverandering. Eerder dit jaar noemde Thierry Baudet klimaatverandering nog een hoax. Toch bewijzen klimaatwetenschappers elke keer weer: de grootste oorzaak van de opwarming van de aarde zijn wij mensen zelf.

De publieke en wetenschappelijke opinie liggen dus ver uit elkaar. Hoe kan dit? Waarom zijn er zoveel klimaatsceptici, terwijl het wetenschappelijke bewijs evident is? En wat drijft een klimaatontkenner?

Tip van de redactie: Heb je een discussie met een klimaatscepticus? Dit kan je reageren op populistische klimaatretoriek.

Een beeld zegt meer dan duizend woorden | Foto: Kayla Velasquez via Unsplash

Psychologie verklaart het gedrag van klimaatontkenners

Het struisvogelgedrag van klimaatontkenners en -sceptici komt niet uit de lucht vallen. Klimaatpsychologie, een recent opgekomen subdiscipline van psychologie, verklaart waarom sommige mensen klimaatverandering ontkennen.

P.A.I.N.

Klimaatverandering is een modern, complex probleem. Ons brein is echter primitief. Dingen die écht onze aandacht opeisen hebben te maken met P.A.I.N. Volgens psycholoog Daniel Gilbert reageren we sterk op dreigingen die Persoonlijk zijn, die voor Abrupte veranderingen zorgen, die Immoreel zijn en die ons Nu beïnvloeden. Klimaatverandering is een geleidelijke, onpersoonlijke verandering waarvan de levensgevaarlijke bedreigingen pas in de toekomst plaatsvinden. Ons brein vindt dat dus niet interessant.

Rationeel versus emotioneel

Ons brein bestaat eigenlijk uit twee delen: een rationeel en emotioneel deel. Wij mensen denken vaak dat het rationele deel de overhand heeft, maar niets is minder waar. In realiteit zijn deze twee delen vaak in conflict met elkaar en winnen onze emoties. Dit heet ook wel cognitieve dissonantie. Simpel gezegd is dit een innerlijk conflict. Het is het onaangename gevoel dat je krijgt als er een vershil is tussen wat je doet, en wat je daar eigenlijk van vindt. Om de cognitieve dissonantie te overwinnen, verander je je opvatting of gedrag.

In het gedrag van klimaatontkenners en -sceptici speelt deze innerlijke strijd een belangrijke rol. Het idee van klimaatverandering is storend. Om dit gevoel te onderdrukken proberen we er niet aan te denken. Door het klimaatprobleem te negeren of te bagatelliseren – “Het zal allemaal wel meevallen hoe erg klimaatverandering is” – blijft een actieve aanpak van het probleem uit.

Een kunstwerk van Banksy in Londen dat aandacht vraagt voor de klimaatproblematiek. 

Smoesjes

Volgens psycholoog Daniel Kahneman komt ons brein met allerlei smoesjes op de proppen wannneer we worden geconfronteerd met onzekere situaties die ons in een verre toekomst bedreigen. We praten onszelf bijvoorbeeld een slachtofferrol aan – “Het maakt toch niet uit wat ik doe” –, stellen een nodige gedragsverandering uit – “Ik doe het later wel” – of leggen de verantwoordelijkheid bij iemand anders – “De volgende generatie komt wel met een oplossing”.

Optimism bias

Bij dit laatste smoesje speelt de optimism bias een rol, oftewel het idee dat jij zelf minder risico loopt dan anderen. Vaak gaat dit gepaard met het idee dat de ander, de overheid of het bedrijfsleven, het probleem wel gaat oplossen.

Confirmation bias

Een ander mechanisme dat in werking treedt bij klimaatontkenning is confirmation bias, de voorkeur voor bevestiging. We luisteren voornamelijk naar informatie die onze eerdere overtuigingen bevestigen en negeren informatie die dit tegenspreekt. We halen alleen voorbeelden aan die ons denkbeeld bevestigen.  

Onze cognitieve processen staan ons dus in de weg om het klimaatprobleem te begrijpen en aan te pakken. Sommige mensen slaan door en ontkennen het bestaan van het probleem gewoon helemaal. Dit roept de vraag op: hoe overtuig je klimaatontkenners en -sceptici als Trump?

Hoe zorgen we ervoor dat klimaatontkenners in actie komen? | Foto: Jakob Owens via Unsplash

Hoe overtuig je klimaatontkenners van de ernst van klimaatverandering?

Een van de belangrijkste manieren om de ernst van klimaatverandering te laten doordringen tot mensen, is het verbeteren van de communicatie over klimaatverandering. Juist omdat het zo’n complex probleem is, is het erg belangrijk om het duidelijk uit te leggen.

De meeste nieuwsberichten over klimaatverandering zijn doemberichten. Het gaat over toekomstige natuurrampen of het uitsterven van tientallen diersoorten. Dit soort berichtgeving stipt goed de urgentie van het probleem aan, maar werkt verlammend. Door het klimaatprobleem te concretiseren, met voorbeelden van gevolgen die nú spelen, wordt de afstand tot het onderwerp verkleind. Giet het in een vorm die mensen begrijpen, zodat het duidelijk wordt dat er echt nu iets aan gedaan moet worden.

Het kan niet vaak genoeg worden gezegd, we hebben maar één planeet. Foto: Bob Blob

Een voorbeeld dat duidelijke communicatie over klimaatproblemen wél werkt, is de communicatie omtrent het gat in de onzonlaag. Herinner je je nog het gat in de ozonlaag? Dit gat ontstond doordat halogene gassen, CFK’s die destijds werden gebruikt in spuitbussen, koel- en vriesmachines, de ozonlaag afbraken wanneer ze in de atmosfeer terechtkwamen.

Het gat in de ozonlaag was een concreet voorbeeld dat makkelijk te begrijpen was. Er is een gat in ons “dak” dat moet worden herstelt omdat dit dak ons beschermt tegen UV-straling, een grote veroorzaker van huidkanker. Mensen snapten wat het probleem was, waardoor het was ontstaan en wat de gevolgen waren. Het resultaat? In 1987 werd het gebruik van CFK’s verboden. Het gat zal weer dicht zijn rond 2050, schatten wetenschappers.

De communicatie over klimaatverandering moet dus simpeler en concreter worden. Verder is het belangrijk om ook positief te berichten over het klimaat, bijvoorbeeld dat steeds meer landen het gebruik van wegwerpplastic verbieden of dat al deze Nederlanders bezig zijn met het strijden tegen plastic. Wanneer we op deze manier gaan communiceren over klimaatverandering, wordt het veel gemakkelijker voor mensen om in actie te komen. Belangrijk blijft natuur om de urgentie van het probleem niet uit het oog te verliezen.

Weet dat je elke dag de keuze hebt om voor een duurzame lifestyle te kiezen. Met je mes en vork. Met de kleding die je koopt. Met de bank waar je jouw bankzaken doet en nog veel meer. De wereld van morgen begint vandaag!

Lees ook:

afbeelding van Birger
Birger Auteur

Stagiair bij Voor de Wereld van Morgen. Heb je een goed idee voor een duurzaam initiatief? Meld je dan aan op Voor de Wereld van Morgen en deel het met ons!

INSPIRATIE

Meer blogs in Klimaatbescherming

Alle 1.399 blogs