afbeelding van Elky Rosa
Elky Rosa Auteur

Waarom is ons statiegeldsysteem nog niet uitgebreid?

Iedereen wil statiegeld op kleine PET-flesjes en blikjes en toch is het er nog niet. Waarom wachten we?

Verzamelde PET-flesjes
Verzamelde PET-flesjes

De mens gebruikt meer plastic dan ooit en dat laat zijn sporen na.  Dieren eten plastic op, het belandt in ons drinkwater, ons voedsel, de lucht en we ademen het in. Zwerfafval is zo een probleem aan het worden voor onze gezondheid. Statiegeld op kleine flesjes en blikjes lijkt een goede oplossing. De Nederlandse overheid heeft nu besloten dat er vanaf 2021 statiegeld op kleine PET-flesjes wordt ingevoerd, tenzij de industrie meer recyclet.  Maar waarom nog wachten? Een duik in de wereld van het statiegeld. 

Het huidige statiegeldsysteem

Kleine flesjes (tot 1 liter) en blikjes verwerken we nu op verschillende manieren. PET-flesjes verwerken we meestal via bronscheiding (thuis afval scheiden) Dit levert een betere kwaliteit aan afvalstroom op. Blikjes gaan meestal samen met het restafval naar de afvalverwerkingsinstallatie (AVI). Hier gaan ze ofwel mee in de verbrandingsoven of worden vooraf van het restafval gescheiden. Het grootste deel is klaar voor recycling. Grote PET-flessen en bierflessen worden nu ingezameld via de ons welbekende statiegeldsystemen in de supermarkten. Van deze flessen wordt zo’n 95% daadwerkelijk ingeleverd door consumenten. Het andere deel belandt bij het restafval en wordt op die manier verwerkt. Op deze manier is het aandeel grote PET-flessen binnen het zwerfafval miniem.  

Heeft statiegeld zin?

Om uit te zoeken of uitbreiding van het statiegeldsysteem met kleine flesjes en blikjes daadwerkelijk iets oplevert voor het milieu, heeft de overheid een onderzoek naar de effecten laten doen. Effectstudies, vergelijkingen met andere landen en vervolgens berekeningen voor ons eigen land wijzen er eigenlijk allemaal op dat het invoeren van statiegeld een groot positief effect heeft op het terugbrengen van zwerfafval. In de Verenigde Staten zorgt statiegeld op flesjes ervoor dat deze tot 70-84% minder bij het zwerfafval belanden. In Denemarken zien we hetzelfde gebeuren bij statiegeld op blikjes. Berekeningen schetsen een scenario dat een reductie van 70-90% van het aantal flesjes en blikjes in het milieu in Nederland realistisch is.  

Draagvlak in kaart

Wat de meeste Nederlanders betreft (80%) mag de uitbreiding van het statiegeldsysteem er komen. Het feit dat het statiegeld bijdraagt aan een reductie van zwerfafval is een belangrijk argument om voor invoering te zijn. Een prijsprikkel in de vorm van statiegeld helpt om de daad bij het woord te voegen. Of dat nu €0,25 of €0,10 cent is maakt niet heel veel uit.  Deskundigen geven aan dat door inzet van een statiegeldsysteem voor PET-flesjes recycling beter mogelijk is. En zuivere schone aanlevering van PET-flesjes maakt hergebruik mogelijk en kwaliteit beter te garanderen. Ook gemeenten zeggen ‘Kom maar op!’. Maar liefst 200 gemeenten in Nederland hebben zich aangesloten bij de statiegeldalliantie en willen graag dat het systeem wordt uitgebreid. Daar bovenop stellen zij dat door inzet van het statiegeldsysteem het zwerfafval vermindert waardoor zij minder kosten hoeven te maken voor het schoonhouden van de omgeving. Wat is dan de reden dat de regering en Tweede Kamer nog wachten met de uitbreiding van statiegeld op àlle flesje en blikjes? 

De hindermacht

Een belangrijke tegenstem komt vanuit het bedrijfsleven en de supermarktketens. Supermarktketens verzetten zich al jaren tegen het statiegeldsysteem. Het belangrijkste argument ging altijd over de vermeende kosten die de invoering zou brengen.  Er zullen inzamelapparaten bij moeten komen en extra personeel voor de verwerking van de stroom. Het is waar dat er een investering gedaan zal moeten worden. Maar het rapport van CE Delft toont  aan dat bij een goed werkend systeem de kosten voornamelijk verhaald zullen worden op de consument. Denk bijvoorbeeld aan flessen die toch niet worden geretourneerd. Dit geld blijft bij de supermarkt. Het belang dat mensen aan geld toekennen is hier een dwarsligger. Maar bagatellisering van de impact die het statiegeldsysteem kan hebben komt ook naar voren. 'Die paar flesje hebben echt niet het gewenste milieu-effect’, is een hardnekkig terugkerend argument vanuit de supermarkten. Niet iedereen is over een kam te scheuren, dus ook niet elke supermarkt staat negatief tegenover uitbreiding van het statiegeldsysteem. De Aldi en Lidl zien dat het systeem lucratief kan zijn en daarnaast bijdraagt aan het milieu. Zij staan er dan ook positief tegenover, evenals de meeste biologische winkels. Toch is er niemand die daadwerkelijk een eerste stap zet. Er heerst een dynamiek van naar elkaar kijken en wachten.  

Wachten op de wet

De beslissing van staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, Stientje van Veldhoven, voedt wellicht het wachten en neemt op zijn minst de noodzaak om direct in actie te komen weg. Zij heeft besloten dat er in 2021 statiegeld op kleine flesjes komt, tenzij het bedrijfsleven op alternatieve wijze het plastic zwerfafval met 90% weet terug te dringen. Hiermee legt ze de regie bij het bedrijfsleven. ‘Linksom of rechtsom, we gaan dit doel halen’, stelt Veldhoven. ‘De uitbreiding van het statiegeldsysteem gaat via wetgeving en de aanpassing kost tijd. Ik heb afgesproken met het bedrijfsleven dat zij in de tussentijd de ruimte krijgen om te werken aan alternatieven. Als we op die manier het zwerfafval kunnen terugdringen is het doel ook behaald. En halen ze het niet, dan komt er sowieso statiegeld.’ En dat is hoe de kaarten liggen. Bijna alle lichten staan op groen om het statiegeldsysteem uit te breiden, maar de bal ligt bij het het bedrijfsleven. Zullen zij de juiste voorzet geven?

“ASN Bank heeft een uitgesproken duurzaamheidsbeleid, onder andere gericht op het voorkomen en terugdringen van afval en vervuiling. De helft van het zwerfafval bestaat uit blikjes en kleine flesjes. Het invoeren van statiegeld daarop zien wij als een belangrijk instrument om de hoeveelheid zwerfafval fors te verminderen. Daarom is ASN Bank aangesloten bij de Statiegeldalliantie.”

afbeelding van Elky Rosa
Elky Rosa Auteur

freelance journalist / presentator / schrijver met een focus op kunst, cultuur, onderwijs en ondernemerschap.

INSPIRATIE

Meer blogs in Natuur en milieu

Alle 1.628 blogs