afbeelding van Susanne
Susanne Auteur

Voedselverspilling: het probleem zijn we zelf

​…en de oplossing dus ook!

Foto: de Verspillingsfabriek

47 kilo; dat is hoeveel goed voedsel we gemiddeld verspillen per persoon, per jaar. Dat aantal mag best naar beneden, toch?! Want als je een restje eten verspilt, dan verspil je ook de grondstoffen die hiervoor gebruikt zijn. Het water, land en de energie die er nodig was om die lekkere maaltijd op je bord te krijgen.

En dat is zonde, zeker als je er rekening mee houdt dat maar liefst 30% van de broeikasgassen die door consumenten veroorzaakt worden, uit ons voedselsysteem komt. Tijd om er iets aan te doen.

Gemak(zucht) dient de mens

Gedrags- en communicatiewetenschapper dr. Rein Jan Renes ziet de oplossing vooral in de gemakzucht van de mens. In zijn bijdrage aan de lezingenserie Voedsel voor Morgen van Studium Generale van de Universiteit Utrecht legt hij uit hoe de mens in elkaar zit; “Als het er echt om gaat, willen we wat nú heel prettig is voor onszelf.”

Want eigenlijk zijn we er heel goed in om onszelf te overschatten; je neemt je voor de zolder op te ruimen, op tijd naar bed te gaan en meer te gaan sporten…alleen niet vanavond, maar morgen. En morgen wordt dan volgende week. Je kent het wel. Ook denken we vaak veel te positief over ons eigen gedrag. Uit onderzoek blijkt dat 76% van de mensen denkt minder te verspillen dan de rest van Nederland. Een beetje wensdenken kan geen kwaad, alleen is het wel jammer dat we er niet veel verder mee komen.

Maar dit is geen excuus om bij de pakken neer te zitten. Het betekent dat je een andere strategie moet kiezen om tot verandering te komen. Welke strategie dat is? Volgens Renes is het antwoord eenvoudig: sluit aan bij de gemakzucht van de mens en maak de goede keuze de gemakkelijke keuze. Een simpel voorbeeld daarvan is een wc die je alleen kan doorspoelen als je de bril omlaag doet. Dat is het ‘making things easy, by making things difficult’-principe. Dit kun je natuurlijk ook toe passen op het tegengaan van voedselverspilling: bewaar je boodschappentas in je voorraadkast. Zo zie je automatisch of je je voorraad wel echt moet aanvullen voordat je boodschappen gaat doen. Als je dat soort hacks op verschillende plekken kunt toepassen, maak je het alleen maar makkelijker voor jezelf. 

Lastiger wordt het, als we hele systemen moet gaan aanpassen. Maar nodig is het wel. Ons glas- en papierafval moeten we zelf weggooien in speciale bakken, de gewone vuilniszakken met restafval worden opgehaald. “Nu worden we dus beloond om veel bij het restafval te gooien,” aldus Renes. 

Op weg naar de nieuwe norm

Ook Toine Timmermans (Duurzame Voedselketens, WUR) ziet ons eigen gedrag en de manier waarop ons systeem georganiseerd is als de grootste drempel om de verspilling tegen te gaan: “Technologie is niet de beperkende factor. De oplossingen liggen voor het oprapen.” Met een verpakking kun je bijvoorbeeld de houdbaarheid van een komkommer verlengen. Maar veel mensen willen liever een komkommer zonder verpakking, omdat dit beter voor het milieu zou zijn. In de werkelijkheid zit 90% van de milieudruk in het product, en slechts 10% in de verpakking. Dat voelt misschien tegengesteld, maar met verpakking is in dit geval misschien toch beter.

Minder enthousiast is Timmermans zelf over de ‘Pasteur-tag’; een chip die de werkelijke houdbaarheid van een product kan bepalen en klein genoeg is om veilig op verpakkingen te plakken. Hij stelt dan ook de vraag: “Moeten we op die technologie gaan vertrouwen of gaan we juist mensen meenemen om weer hun eigen zintuigen te gebruiken? Willen we nog een verbinding hebben met ons voedsel en zelf kunnen beoordelen of het nog goed is?” Gelukkig ziet Timmermans belangrijke ontwikkelingen vanuit overheid, bedrijven en maatschappelijke instellingen om de verspillingen tegen te gaan. Zelf was hij inspirator voor de Verspillingsfabriek. In de Verspillingsfabriek worden van waardeloze reststromen eten of producten met een minimale waarde nieuwe dingen gemaakt. 

Het tegengaan van verspilling is hot. En dat is mooi. Nu is het vooral belangrijk dat het ook in sociale contexten de norm wordt geen voedsel te verspillen. Zoals van koken voor 10 als er maar vier vrienden langskomen, naar (h)eerlijk eten dat precies voldoende vult zonder dat je bakken goed voedsel weg hoeft te gooien. Volgens Timmermans is hier zeker nog 10 tot 15 jaar voor nodig. Maar onmogelijk is het niet. Met gordels dragen in de auto en roken is het ook gelukt.

Lezingenserie Voedsel voor Morgen

Je kunt de lezing van ir. Toine Timmermans en dr. Reint Jan Renes hier terugkijken via de site van Studium Generale van de Universiteit Utrecht. Deze lezing is onderdeel de lezingenreeks Voedsel voor Morgen.

afbeelding van Susanne
Susanne Auteur

Freelance programmamaker & Ideeënfontein | Schrijft, fotografeert & presenteert | Kunst & Design, Duurzaamheid, Social & Innovatie | Nieuwsgierig sinds 1979

INSPIRATIE

Meer blogs in Natuur en milieu

Alle 1.552 blogs