afbeelding van Redactie
Redactie Auteur

Voedsel in 2050: hoe geven we 9 miljard mensen te eten?

Marten Scheffer en Eva Gladek over kantelpunten, voedselsystemen en de weg naar een duurzame toekomst

Voedsel voor Morgen. Foto: Studium Generale, Universiteit Utrecht

De wereldbevolking groeit gestaag door; in 2050 zullen we met zo’n 9 miljard mensen de aarde bevolken. De grote vraag is natuurlijk: hoe kunnen we straks al die hongerige monden blijven voeden? En hoe kunnen we samen die overgang naar een duurzaam voedselsysteem maken? Want meer mensen betekent bijvoorbeeld helemaal niet dat we meer voedsel moeten gaan produceren. Op dit moment gaat namelijk 25% van de oogsten wereldwijd verloren en door verwerkingsprocessen efficiënter te organiseren en gewassen sterker te maken kunnen we dit percentage al flink verkleinen. Aan de andere kant heeft duurzaam en bewust eten niet altijd het positieve effect dat je zou willen. Soms hebben onze ‘goede’ keuzes ook een negatief effect op de voedselzekerheid ergens anders in de wereld. Hoe zit dat nou echt?

De Generatie die De Wereld Verpestte

Kijken mensen over tweehonderd jaar naar ons als die generatie die wist wat er hand was, maar er niets aan deed? Ecoloog prof. dr. Marten Scheffer denkt van wel. Om het heel scherp te stellen: we zijn hard op weg om alle fossiele brandstoffen op te stoken, de biodiversiteit dramatisch te verminderen en het klimaat te laten doorslaan. Verandering is noodzakelijk is en Scheffer vindt zichzelf daarvoor (mede) verantwoordelijk. Als wetenschapper wordt hij betaald om na te denken en om beter te begrijpen hoe de vork in de steel zit. Dat is de eerste stap naar een duurzame toekomst. Scheffer onderzoekt hoe complexe systemen werken en richt zich daarbij op kantelpunten: kritieke punten waar een omslag plaatsvindt binnen ons systeem.

Niet alleen naar vliegen kijken

Stel, je laat een stoel op twee poten balanceren. Je duwt hem langzaam verder. En verder. Nog ietsje verder. Tot het punt dat een vlieg die op de stoel landt de stoel voorover doet vallen. Moeten we de vlieg dan de schuld geven? "Onzin natuurlijk", stelt Scheffer. De vlieg is niet meer dan een laatste druppel. De periode daaraan vooraf, het langzaam maar gestage duwen, is net zo goed oorzaak.

In de media horen we vooral over ‘de vliegen’; een rel nadat er (weer) een donkere jongen is doodgeschoten, een vermoorde politicus, een ingestorte kledingfabriek, een overstroomde stad. Maar zo’n gebeurtenis ontstaat niet zomaar. Er is een reeks van ontwikkelingen aan vooraf gegaan. Die ontwikkelingen leiden tot zo’n kantelpunt, een snelle verandering in het systeem. Maar om die hele ontwikkeling te zien moet je ver genoeg uitzoomen en naar het grotere geheel te kijken.

Neem het bijvoorbeeld van de Arabische Lente; de gevallen regimes in onder meer Tunesië en Egypte betekenden een radicale politieke omslag. Dit was het directe gevolg van opstand en rellen, maar uiteindelijk ook van de hoge graanprijzen in Rusland. Die hoge graanprijzen hadden weer te maken met droogte in Oekraïne en Rusland een paar jaar daarvoor.

Daarom pleit Scheffer voor ‘Holisme 2.0’ in de wetenschap. Meerdere disciplines moeten met elkaar samenwerken om het plaatje, het hele systeem, te bevatten.  “De belangrijkste vraag is dus niet: wat gaf het uiteindelijke duwtje? Maar: kunnen we nu begrijpen, of dat soort dingen zich aan het opbouwen zijn?” aldus Scheffer.

Kleine stappen, grote impact

Ook Eva Gladek is voor een holistische aanpak. Als industrieel ecoloog geeft zij met haar bureau  Metabolic advies en ondersteuning aan bedrijven bij de overgang naar een duurzame economie. Bij Metabolic onderzoeken ze gehele systemen, om te kijken waar we met zo min mogelijk energie zoveel mogelijk impact kunnen hebben.

Zo analyseerden ze voor het WNF nauwkeurig welke impact ons voedselsysteem heeft op de aarde. En die impact is enorm. Het verlies aan biodiversiteit - de mogelijke zesde massa-extinctie - is grotendeels te wijten aan ons huidige voedselsysteem. Daarvoor buiten we niet alleen aardse bronnen uit, ook het zeeleven tasten we aan. Tegelijkertijd is de caloriebalans wereldwijd ongelijk verdeeld. In het ene land lijden mensen aan obesitas, in het andere sterven mensen door tekort aan voedsel.

Gladek ziet voldoende kansen om ons voedselsysteem op positieve wijze te veranderen. Dat we met minder vlees eten veel impact kunnen maken, weten we allemaal. Ook in de technologische ontwikkelingen ziet Gladek hoop op een duurzame toekomst: zo kunnen we door technische innovaties meer verbouwen op hetzelfde stukje grond en tegelijkertijd arme boeren leren hoe ze duurzaam kunnen omgaan met hun land.

Moeilijk, maar niet onmogelijk

In 2050 zal er twee keer zoveel voedsel nodig zijn om iedereen te voeden. Gaan we dat redden? Scheffer en Gladek zetten de schouders eronder. Scheffer: “Toen we vijftien jaar terug aan mensen vroegen of ze een mobiele telefoon wilden, vond iedereen dat absurd. Nu loopt iedereen er mee.” Hiermee geeft Scheffer maar aan, dat sommige veranderingen snel kunnen gaan. Ook Gladek is de moed nog niet verloren: “Ja, het is lastig, maar zie het als uitdagingen. Bovendien: als we niks doen, kunnen we net zo goed meteen opgeven.

Voedsel voor Morgen bij Studium Generale

Je kunt de lezing 'Alles is Verbonden' van prof. Marten Scheffer en Eva Gladek terugkijken via de site van Studium Generale van de Universiteit Utrecht.

afbeelding van Redactie
Redactie Auteur

Het team van Voor de Wereld van Morgen blogt, twittert en belt er de hele dag op los. We interviewen inspirerende duurzame ondernemers. We spreken met deskundigen over actuele thema's. We organiseren netwerkborrels voor ondernemers in onze community en bieden inspiratie voor een duurzame lifestyle. Wie zijn wij? Milou (community manager), Maartje (communicatie-adviseur), Jessie (redactie en social-media). Wil je iets aan ons kwijt? Mail dan naar voordewereldvanmorgen@asnbank.nl.

INSPIRATIE

Meer blogs in Mens en samenleving

Alle 1.511 blogs