afbeelding van Erik
Erik Auteur

‘Stikstofuitspraak’: vloek of zegen?

Wat zijn de gevolgen van de uitspraak van de Raad van State, en kun jij eigenlijk wat doen om de uitstoot van stikstof te beperken?

De één is hoopvol dat natuurgebieden in Nederland eindelijk beter beschermd gaan worden, de ander vreest dat de economie grote schade gaat oplopen. De ‘stikstofuitspraak’ houdt de gemoederen flink bezig, maar hoe zit het nou precies?

Stikstof is een essentiële bouwsteen van het leven op aarde maar een teveel aan stikstof heeft schadelijke gevolgen voor mens, dier en natuur. Twee stoffen waar stikstof in voorkomt spelen hierbij een hoofdrol: stikstofoxiden en ammoniak. Stikstofoxiden worden voornamelijk door vervoersmiddelen, bouwprojecten en de landbouw uitgestoten terwijl ammoniak vrijkomt uit dierlijke mest. Stikstof verspreidt zich door de lucht en komt terecht in de natuur.

Voor een aantal veelvoorkomende planten die goed gedijen bij een hoge concentratie stikstof is dit goed nieuws. Ze groeien als kool en verspreiden zich snel over een steeds groter gebied. Hierdoor wordt het voor zeldzamere planten echter steeds moeilijker om te overleven. Het gevolg? Een verdere afname van de biodiversiteit, wat momenteel een van de grootste bedreigingen voor het leven op aarde (inclusief dat van de mens) is.

De landbouw is verantwoordelijk voor maar liefst 40% van de stikstofuitstoot in Nederland. Foto: Vincent Zalinge

Duizenden bouwprojecten in de wacht

In Nederland lijden 118 van de 160 beschermde natuurgebieden onder een teveel aan stikstof en we behoren wereldwijd (!) tot de grootste uitstoters van stikstof per hectare. In plaats van de stikstofuitstoot tegen te gaan besloot de overheid in 2015 echter om een trucje toe te passen. Door toekomstige maatregelen te beloven die de uitstoot zouden verminderen, konden projecten die stikstofconcentraties in natuurgebieden zouden doen toenemen nog steeds een vergunning krijgen.

Door dit beleid, genaamd het Programma Aanpak Stikstof (PAS), zette de Raad van State dit voorjaar een streep. Volgens de hoogste bestuursrechter voldoet het niet aan Europese regelgeving omdat van tevoren niet voldoende vaststaat of de compenserende maatregelen daadwerkelijk resultaat hebben.

De afgelopen weken werd duidelijk dat 18.000 projecten, waaronder 127 grote bouwprojecten van het Rijk, door de uitspraak worden geraakt. Een hoop vergunningen zijn al vernietigd terwijl veel andere projecten nog wachten op een oordeel van de rechter. In de meeste gevallen zijn de werkzaamheden tijdelijk stilgelegd in afwachting van mogelijke maatregelen vanuit de overheid.

Komt het klimaatakkoord in gevaar?

‘Goed nieuws! Toch?’ Ja en nee. Een aantal projecten waar al veel verzet tegen was, vanwege de negatieve impact op mens en klimaat, gaat inderdaad mogelijk niet door. Denk bijvoorbeeld aan de opening van Lelystad Airport en de uitbreiding van het aantal vluchten op Schiphol. Ook de verhoging van de maximumsnelheid op wegen en de bouw van nog meer stallen voor de veehouderij staan nu ter discussie.

Ook de aanleg van meer fietsenstallingen komt in gevaar door de stikstofuitspraak. Foto: CU2030

Aan de andere kant lopen ook projecten gevaar die juist bijdragen aan een duurzame en leefbare toekomst. Hieronder vallen zes grote windparken die een grote rol spelen binnen het Klimaatakkoord, maar ook projecten voor kustbescherming en de bouw van nieuwe woningen. Zelfs kleinere projecten, zoals de aanleg van meer fietsparkeerplaatsen bij stations, lopen het risico hun vergunning kwijt te raken door dit besluit.

Zo kunnen we stikstofuitstoot verlagen

Gelukkig is het mogelijk om projecten die noodzakelijk zijn voor een duurzame toekomst te realiseren én tegelijkertijd de biodiversiteit in onze natuurgebieden te beschermen en te herstellen. Dit krijgen we voor elkaar door (1) onze huidige stikstofuitstoot zo ver omlaag te brengen dat er (2) ruimte ontstaat voor nieuwe projecten die noodzakelijk zijn voor een duurzame toekomst.

Dit gaat echter alleen lukken wanneer de overheid in plaats van rekenkundige trucjes en doorschuifgedrag echte keuzes durft te maken. Én als burgers bereid zijn hun steentje bij te dragen. Bijvoorbeeld op het gebied van:

  • Vervoer en infrastructuur. Onze huidige stikstofuitstoot kan door de overheid worden teruggebracht door de maximumsnelheid op wegen te verlagen, het aantal vluchten in Nederland niet verder te laten groeien (of zelfs te verminderen) en kolencentrales te sluiten. Zelf kan je bijdragen door (vaker) de auto te laat staan, voor de fiets te kiezen en minder (of niet meer) te vliegen.
  • Landbouw. De landbouw is verantwoordelijk voor 40% van de stikstofuitstoot, waarvan het merendeel afkomstig is van de veehouderij. Met een economische waarde van slechts een half procent is de veeteelt verantwoordelijk voor een derde (!) van de stikstofuitstoot. Met een forse inkrimping van de veestapel kan de overheid de stikstofuitstoot dus flink verminderen. Zelf kun je een steentje bijdragen door minder vlees en zuivel te eten.
  • Woningen. De bouw van nieuwe woningen zal altijd stikstofuitstoot met zich meebrengen. Door zo ver mogelijk uit de buurt van beschermde natuurgebieden te blijven kan de negatieve impact hiervan worden verkleind. Aan de andere kant bieden bestaande woningen juist nog veel kansen om de natuur een handje te helpen. Jij kan bijdragen (aan het behoud) van biodiversiteit door bijvoorbeeld te kiezen voor een groen dak of een ecologische tuin.

Met een groen dak kun jij een positiebe bijdrage leveren. Foto: DakDokters

Door bovenstaande en soortgelijke maatregelen ontstaat weer ruimte om vergunningen te verlenen voor duurzame investeringen in bijvoorbeeld windparken, kustbescherming en woningbouw. Zo beschermen we samen niet alleen de biodiversiteit maar ook onze toekomst.

Meer lezen over klimaat

De klimaatproblematiek is veelzijdig en niet altijd even snel te begrijpen. Met deze artikelen helpen we je op weg.

afbeelding van Erik
Erik Auteur

Schrijft voor een duurzame toekomst op een gezonde planeet. Bij Voor de Wereld van Morgen helpen we duurzame ondernemers aan een vliegende start én vertellen je over de groenste innovaties en startups die de wereld een beetje mooier maken. Heb jij een slim idee? Deel het met ons en laat weten hoe we je kunnen helpen!

INSPIRATIE

MEER GERELATEERDE BLOGS

Alle 1.201 blogs