afbeelding van Elky Rosa
Elky Rosa Auteur

Prentenboeken voor kinderen met een visuele beperking

Een interview met Colette Pelt, initiatiefnemer van PrentenboekPlus.

Colette Pelt, initiatiefnemer van PrentenboekPlus
Colette Pelt, initiatiefnemer van PrentenboekPlus
Links het originele prentenboek, in het midden de handleiding en rechts het boek met de voelbare tekeningen en de braille.
Links het originele prentenboek, in het midden de handleiding en rechts het boek met de voelbare tekeningen en de braille.
Drukletters met daaronder de tekst in braille.
Drukletters met daaronder de tekst in braille.
Inclusief onderwijs betekent dezelfde prentenboeken kunnen lezen als de kinderen uit je klas.
Inclusief onderwijs betekent dezelfde prentenboeken kunnen lezen als de kinderen uit je klas.

Lezen van een prentenboek brengt je in een  andere wereld. Al kijkend en lezend leer je nieuwe woorden. Ontdek je beeldtaal. Word je fantasie geprikkeld en je kennis verbreed. Maar hoe doe je dit als je niet of nauwelijks kunt zien? Colette Pelt maakt met PrentenboekenPlus prentenboeken voor blinden en slechtzienden, zodat kinderen met een visuele beperking hetzelfde kunnen lezen als hun klasgenootjes. Ik sprak Colette over meedoen, maken en toekomstdromen. 

Wat gebeurt er met de combinatie tekst en beeld als je niets ziet? vroeg Colette zich af tijdens haar pre-master jeugdliteratuur waar ze de master beeldcultuur volgde. ‘Bij dit vak interpreteerden wij beelden. Een beeld krijgt betekenis in interactie met zijn omgeving. Afkomst, opleiding en bijv. kennis kleuren deze betekenis. Maar hoe werkt dit bij blinden en slechtzienden?’ Colette bezocht scholen, verschillende organisaties en blinden en slechtzienden om hun ervaringen te horen. ‘Ik kwam erachter dat 7 en 8 jarigen voelboekjes kregen met aaibare muizen en plaatjes van vissen waarvan je de schubben kan voelen. Leuk om te ontdekken wat de structuur van de vacht van een dier is, maar het vertelt geen verhaal. En daarbij, wij geven toch ook geen Nijntje te lezen aan ziende kinderen van 8 jaar?' Ik vind dat kinderen met een visuele beperking ook het recht hebben om prentenboeken te ontdekken.’ 

Bewerking

Colette besloot er zelf mee aan de slag te gaan. Ze ontwikkelde een methode waarbij een prentenboek zo bewerkt kan worden dat kinderen met een visuele beperking hetzelfde kunnen ‘lezen’ als hun ziende klasgenootjes. Niet elk boek is geschikt, vertelt Colette: ’Tekst en beeld moeten gelijkwaardig aanwezig zijn. Ook moet een illustratie niet te veel details hebben of vanuit veel perspectief werken. Ik zoek boeken die beeldend taalgebruik hebben, waarbij je emotie in lichaamstaal kunt uitdrukken.’ Colette laat het boek Van de ezel die bleef staan van illustrator en auteur Jan de Kinder zien. ‘In dit verhaal is de baas van de ezel boos. Je komt uitingen tegen als “hij briest, hij brult, hij roept vort”. Deze boosheid is ook in de lichaamshouding in de tekening uitgedrukt. Juist om die informatie gaat het bij de bewerkte prentenboeken.’ Het is informatie die ziende kinderen automatisch meekrijgen doordat ze dit zien gebeuren. Kinderen die niet of minder zien leren dit niet zomaar. In de bewerkte prentenboeken leren kinderen wat er gebeurt als iemand boos is door te voelen. ‘Wij zetten dan vaak onze handen in onze zij. Deze informatie zit nu in een reliëf-tekening.’ 

Belevingswereld verbinden

Een lichaamshouding voelen maakt nog niet dat het kind het helemaal begrijpt. Het lezen van de boeken gebeurt dan ook samen met een leerkracht of andere begeleider. Het boek is een middel om tot gesprek te komen. Om te praten over een wereld die buiten hun belevingswereld valt, zodat de blinde kinderen deze vervolgens zelf kunnen ontdekken. ‘Wat is rillen?, vroeg een jongetje na het lezen van een boek. Een paar dagen later vertelde hij: “Ik was aan het zwemmen en toen ik eruit ging kreeg ik het koud. Toen moest ik rillen.” Ik vind het een mooi voorbeeld hoe deze prentenboeken kinderen de kans geven tot ontdekken’, vertelt Colette. Om de deze gesprekken te stimuleren en de leerkracht een handreiking te geven heeft Colette bij elk boek een handleiding en leeswijzer gemaakt. Hierin staan tips over de leeshouding en worden aanknopingspunten gegeven om te praten over lichaamstaal.  Ook de voorlezers zonder kennis van braille kunnen helpen bij het leren herkennen van braille, zegt Colette. ‘De boeken zijn zowel in reguliere tekst als braille geschreven. Begeleiders kunnen zo makkelijk vertellen wat er in het braille staat.’  Ze verbinden de wereld tussen zienden en niet-zienden.

Unieke techniek

In de twee jaar dat PrentenboekenPlus nu bestaat zijn er drie boeken bewerkt. ‘Het is erg arbeidsintensief’, verzucht Colette. ‘Zeker mijn eerste bewerking Gruwelijk Gorilla van Tony Ross en Jeanne Willis. Ik trok de bestaande tekeningen over met dikke verf zodat ze reliëf kregen. Ook prikte ik zelf de titel in braille. Zo kwam ik er achter wat wel en niet werkte.’ Inmiddels werkt Colette zo dat zij een beeldanalyse maakt voor een tekenaar die er mee dan mee aan de slag gaat. 'Het beeld moet de rode draad van het verhaal tonen. Hierbij krijgen de prenten niet alleen contourlijnen maar werken we met opvulstructuren zodat mimiek en houding waarneembaar worden.’ Met een speciale techniek, de 2.5D printtechniek, kan het verhaal met al haar reliëf worden gedrukt. 

Dromen

In de paar jaar dat Colette nu bezig is met haar Stichting PrentenboekenPlus is voor haar steeds helderder dat er een duidelijke behoefte en belang is. ‘In een uitgezette enquête onder scholen vroegen we "Hoeveel boeken heeft u voor ziende kinderen? En hoeveel voor kinderen met een visuele beperking?” Het antwoord kunt u raden.’ Met PrentenboekenPlus streeft Colette er naar om in ieder geval 10 boeken te bewerken. Bij de selectie sluit Colette aan bij wat er nu in de klaslokalen ligt. ‘We zijn nu bijvoorbeeld bezig met de rechten van Kikker van Max Velthuijs. Dit is een klassieker die nog steeds veel gelezen wordt. Ook kinderen met een visuele beperking moeten dit kunnen lezen. Ze kunnen hierdoor meepraten met hun klasgenootjes en dat is waar het ons om draait: kunnen meedoen.’ 

afbeelding van Elky Rosa
Elky Rosa Auteur

freelance journalist / presentator / schrijver met een focus op kunst, cultuur, onderwijs en ondernemerschap.

INSPIRATIE

Meer blogs in Mens en samenleving

Alle 1.550 blogs