afbeelding van Gean
Gean Auteur

Op zoek – een essay van Gean Ockels

In de herdruk van haar boek 'De zeven levens van Wubbo Ockels' blikt dochter Gean in een extra hoofdstuk terug op Wubbo's 'laatste leven'

Gean en Wubbo Ockels

‘Waar ben je bang voor?’ vroeg ik mijn vader, Wubbo Ockels, in 2009. ‘De wereld,’ antwoordde hij. ‘Ik maak me zorgen dat de klap straks zo hard aankomt.’ Ik vond dat mysterieus en onheilspellend klinken en was nieuwsgierig. Uiteindelijk beschreef hij met tegenzin en kort een ‘onstabiele samenleving’ met stijgende energieprijzen en extreme weerscondities, en de gevolgen daarvan op de samenleving. Hij ging er niet diep op in. Wubbo, als evangelische duurzaamheidsverkondiger, wilde daar niet heen met zijn gedachten.

Verhelderend doemscenario

Ik weifel, natuurlijk niet over klimaatverandering zelf, maar over hoe ik erop moet en wil reageren. Ik ben mijn vader niet. In mijn zoektocht naar mijn eigen gedachtengoed – het ingewikkelde touwtrekken van omarmen en afstand nemen dat ik beschrijf in Dit boek gaat niet over mijn vader – realiseerde ik mij dat ik het als schrijver spannend, en tegelijkertijd angstaanjagend, vind om naar de doemscenario’s te kijken. De Canadese schrijver Margaret Atwood schildert een treffende in It’s Not Climate Change – It’s Everything Change. Zij geeft drie toekomstscenario’s; de eerste een onrealistisch positieve, de laatste een soort half-om-halfscenario (het meest realistische) en de tweede is een doemscenario. Ze beschrijft een apocalyptische wereld van een ‘war of all against all’: eten en water wordt gehamsterd, niemand verlaat zijn huis meer, communicatie valt dood, autoriteiten worden vervangen door straatbendes. Atwood noemt dit plaatje ‘unlikely’ maar wel leerzaam. Precies. Leerzaam voor mensen zoals ik die ons helemaal geen voorstelling kunnen maken van de consequenties van klimaatverandering.

We staan erbij en kijken ernaar

Atwood beschrijft heel raak de reacties van mensen op het groeiend besef van de effecten van klimaatverandering. De schouderophalende ‘wat kan ik eraan doen?’-reactie, de depressieve ‘einde van de wereld’-reactie, de stug ontkennende ‘het valt allemaal reuze mee’-reactie. Ik ken al deze reacties uit mijn omgeving. Mijn vader zat in de duurzaamheidswereld, ik niet. Het is net of ik in een stad woon met een hoge muur eromheen en af en toe roepen mensen vanachter de muur – zoals mijn vader – dat er een tsunami of grote bosbrand aankomt, maar wij reageren daar niet op omdat we het niet zien of willen zien. En de mensen die wel actie willen ondernemen, weten niet waar ze moeten beginnen. Dus gaan we allemaal door met ons leven alsof er niets aan de hand is, of nee… alsof ándere problemen veel nijpender zijn.

Het echte leven is geen Hollywood

Ik wil dat niet meer. Maar wat moet ik dan wel doen? Ik zoek houvast. Ik zou zo graag geleid willen worden. Aan het einde van hoofdstuk 7 van De zeven levens van Wubbo Ockels droom ik hardop over iemand die ons – de mensheid – leidt. Vraag ik om een soort Jezus? Ja, eigenlijk wel. Geloof ik dat dat soort mensen bestaan? Nou nee. Ik vraag om een filmheld. In films is het altijd gemakkelijk: als er een ramp nadert, dan verschijnt er een held die ons redt van de ondergang – ‘Only ONE man can save us all’ (waarom is het in films overigens altijd een vent?). Totaal onrealistisch. Echte veranderingen in het verleden werden door bewegingen van mensen gerealiseerd, niet door één man (al hebben ze wel vaak een inspirator in hun midden).

Ik heb gelezen en gehoord over een nieuwe generatie die minder gehecht is aan de Baan, het Geld, het Bezit. Of is dit maar een klein hippiegroepje? Volgt uit deze mensen een beweging? Wubbo dacht van wel. Hij had vertrouwen in de jeugd.

Nieuwe generatie, nieuwe cultuur

Wat mij het meest intrigeerde in Atwoods artikel is als zij museuminrichter Barry Lord citeert die, kijkend naar verleden en heden, een koppeling maakt tussen de heersende energievorm en de heersende cultuur. Bijvoorbeeld bij de start van de industriële revolutie, het kolentijdperk, werd de cultuur: ‘je bent wat je doet/maakt’. Je werk, je baan is wat jou definieert. Zo kun je ook de koppeling maken tussen het olie- en gastijdperk en de consumptiecultuur. En, zo gaan Lord en Atwood verder, dat betekent dat bij duurzame energie een andere cultuur hoort. Hun voorspelling: het zal niet langer zijn ‘I am what I make’, noch ‘I am what I buy’, maar ‘I am what I save and protect’. Als ik dat lees en denk aan de hoeveelheid spullen die ik heb, voel ik mij oud(erwets).

Wubbo had vertrouwen in de jeugd.

Maar ik voel ook een enorme nieuwsgierigheid naar die nieuwe cultuur. Naar de nieuwe generatie waarover je leest, die minder gehecht is aan de Baan en het Geld. Die de cultuur van het bezit verruilt voor een cultuur van het delen. Waar kan ik de tekenen zien van de nieuwe beweging, de nieuwe kunst? Ik wil meer weten over het nieuwe fictiegenre ‘cli-fi’. Ik weet zeker, als we op de nieuwe cultuur en kunst letten, vinden we het antwoord op de vraag hoe we als mensheid moeten omgaan met de klimaatverandering.

Een optimistische boodschap

‘Optimisme is een verantwoordelijkheid’ was een van Wubbo’s geliefde motto’s. Niet zo gek, want zonder optimisme is er geen actie. Met pessimisme bereik je sowieso niets. Zijn naderende einde gaf mijn vader een extra impuls om zijn optimistische boodschap te verkondigen. Ik beschrijf zijn laatste levensjaar in het extra hoofdstuk voor de herdruk van De zeven levens van Wubbo Ockels. Met zijn ‘Happy Energy’ wilde Wubbo benadrukken dat de keuze voor duurzaamheid vooral een leuk pad kan zijn, vol met positieve energie. Laten we als ‘astronaut van ruimteschip Aarde’ collectief voor ons ‘schip’ zorgen. Hij wilde dat we ons als mensheid één gaan voelen. Een optimistische en emotionele boodschap van hoop.

Atwood is net als Wubbo optimistisch: het kán, de mens heeft in het verleden bewezen zich snel te kunnen aanpassen als het moet. Wubbo voegde eraan dat de technologie er is: we kunnen genoeg energie uit andere dan fossiele bronnen halen om te kunnen doorleven. Maar er is een cultuurverandering nodig. Een andere manier van denken, met andere belangen, andere normen en waarden, andere kunstvormen. Ik ga ernaar op zoek. Doe je mee?

De zeven levens van Wubbo Ockels is ook als e-book verschenen. Direct te downloaden en te lezen op je tablet, e-reader of smartphone voor € 7,50. Ga naar: http://www.geanockels.nl/product/de-zeven-levens-van-wubbo-ockels-e-book/

afbeelding van Gean
Gean Auteur

Auteur 'De zeven levens van Wubbo Ockels' (2010/2015) en 'Dit boek gaat niet over mijn vader' (2014).

INSPIRATIE

Meer blogs in Natuur en milieu

Alle 1.551 blogs