afbeelding van Elky Rosa
Elky Rosa Auteur

Nudging: duwtjes voor duurzaam gedrag

Liza Luesink, expert gedragsverandering en directeur van adviesbureau Duwtje vertelt hoe we onbewust duurzamer kunnen leven

Liza Luesink, directeur Duwtje

Je weet dat het klimaat verandert en dat ook jij daar een bijdrage aan kan leveren. Je neemt je voor om minder te douchen, afval te scheiden, minder vlees te eten en de auto te laten staan.  Maar dat scheiden blijkt toch wel veel gedoe en die hete douche is onweerstaanbaar lekker. Hoe krijgen we mensen in beweging om wel hun gedrag te veranderen? Is nudging het antwoord? Het is een techniek waarmee je onbewust gedrag bewust beïnvloedt. Liza Luesink, sociaal psycholoog en gespecialiseerd in gedragsverandering, heeft samen met Joyce Croonen het adviesbureau Duwtje waarbij ze de techniek van nudging gebruiken. Ik kreeg een mini-college vol met creatieve, inspirerende voorbeelden.

Nudging is een modewoord

‘Nudging is eigenlijk een beetje een modewoord’, zegt Liza. ‘Wij spreken liever over gedragsverandering. Want dat is wat we doen, voor maatschappelijke vraagstukken concepten ontwikkelen om tot gedragsverandering te komen.’ Interessante materie als je weet dat 80% van de mensen goede voornemens maakt, maar slechts 8% ze waarmaakt. Duwtje speelt hierop in. ‘Wij springen in het gat tussen wat mensen wel willen en belangrijk vinden, maar waarbij ze hun gedrag toch niet veranderen. Wij richten ons op de juiste manier om mensen een duwtje te geven naar andere gedrag.’ Om hiertoe te komen maakt Duwtje gebruik van wetenschappelijke inzichten. 'We ontwikkelden een model waarin verschillende psychologische technieken ingezet worden. Het inzetten van de juiste techniek luistert nauw en vraagt om een gedegen analyse, dus we zijn er wel even mee bezig geweest', vertelt Liza. 

Het Duwtje gedragsmodel; de knoppenmachine

De knoppenmachine

Om tot gedragsverandering te komen moet eerst duidelijk zijn wat het doelgedrag is dat je wilt bereiken. Als dit helder is, kan het proces in kaart worden gebracht. ‘Gedrag is nooit een handeling op zich, maar bestaat uit meerdere stappen’, verduidelijkt Liza. Met kennis van de situatie kijk je vervolgens aan welke knoppen er gedraaid  moet worden om het doelgedrag te bereiken. ‘We hebben een model met vier hoofdknoppen; Mogelijkheden, Normen, Motivatie en Weerstanden. Met de analyse in de hand bepalen wij aan welke knoppen je moet draaien om tot effectieve gedragsverandering te komen.’

Liza geeft een voorbeeld van de Weerstandknop: ‘hierbij gaat het niet om hele rationele weerstanden, zoals een vegetariër die argumenten heeft waarom hij geen vlees eet. Die krijg je niet met een duwtje zover dat hij wel vlees eet’, grapt Liza. 'Het gaat bij de knop weerstand om meer onbewuste processen. Een bekende is de inertia; ofwel stilstand. Je hebt bijvoorbeeld goede voornemens, zoals het regelen van een bankregeling. Maar pfff.... wat een enorme berg om tegenop te zien is dat! Dát is inertia: je weet niet waar je moet beginnen. In zo’n geval moet je kleine stapjes nemen om het behapbaar te maken.’ Wij proberen daarbij te helpen. Een mooi voorbeeld, waar aan de knop Weerstand is gedraaid, is het project Duurzaam Verbouwen, waarbij woningeigenaren in Hengelo werden aangespoord om energiebesparende maatregelen te nemen.'

Alle ogen op de praktijk 

De dames achter Duwtje gaan bij elk vraagstuk altijd zelf kijken. Bij het project in Deventer bijvoorbeeld, waar een positievere beleving van de omgeving de wens was. 'We zijn in de wijken gaan rondfietsen en praten met de mensen. Wij moeten echt in de schoenen kunnen staan van de mensen waar het om gaat.’ Het resultaat is het concept 'Welkom in onze voortuin' . Op de Beestenmarkt, een centraal plein in Deventer, zijn de omwonenden op grote foto's geportretteerd. Hiermee sluit Duwtje aan bij het internationale project Inside Out, waarbij de kunstenaar wil dat de wijk weer van bewoners zelf wordt.

De foto’s zijn prachtig, maar hoe verander je hier nu het gedrag van mensen mee? Liza legt uit dat ogen hier de effectieve nudge zijn. ‘Als ogen je bekijken ga je je sociaal wenselijker gedragen. Onbewust voel je je dan bekeken.’ Om te weten of de interventie effectief is zijn vragenlijsten afgenomen en kijken ze naar de hoeveelheid afval op straat. ‘Wanneer mensen minder afval op straat gooien is dit een teken dat ze zich netter gedragen. Of de omgeving slordig of netjes is heeft onbewust effect op ons gedrag. Net zoals lijnen en kleur.’

Concept 'Welkom in onze voortuin'

Gamification voor een beter milieu

Op het gebied van klimaat, milieu en duurzaamheid kunnen we ook nog wel wat gedragsverandering gebruiken; iets wat volgens Liza niet makkelijk is. ‘De vraagstukken rondom klimaat en milieu zijn vaak abstract en niet tastbaar en dus niet concreet genoeg voor mensen.’ Toch zijn er al interessante ontdekkingen gedaan rondom dit thema. 'Woorden als milieu en klimaat roepen weerstand op bij mensen, waardoor je niet aanlsuit op de intrinsieke motivatie van mensen om iets voor het milieu te doen.’ Wat wel blijkt te werken is iets als een energieverbruiksmanager.  'Die wordt niet gebruikt omdat mensen nu heel erg intrinsiek gemotiveerd zijn om energie te besparen, maar omdat ze het interessant vinden om die feedback te krijgen. Het wordt een soort sport. Je zet in op het plezier en het krijgen van feedback. Het werkt door het leuker en tastbaarder te maken.’ 

Voorbeeld van een asbak waar gamification is ingezet

Hoeveel liedjes douche jij?

Mijn eigen quilty pleasure is de douche, beken ik aan Liza. Soms douche ik wel twee keer per dag. Ik weet wel dat hier liters water mee gemoeid zijn maar toch blijf ik douchen. Hoe verander ik dit gedrag? ‘Wat goed helpt is het idee van de standaardoptie’, zegt Liza. ‘Door een besparende douchekop te nemen, bespaar je automatisch veel meer. Ook kan een timer goed werken, omdat je dan feedback krijgt. Een hele leuke is de campagne van Milieu Centraal Korter douchen daar zit muziek in. Giel Beelen stelde hiervoor een playlist samen met de leukste douchedeuntjes.  Je hebt vaak geen idee hoe lang je onder de douche staat, nu meet je dit met liedjes'. Maar er zijn meer mogelijkheden, die nog niet zijn uitgewerkt: 'Visualiseren helpt ook vaak om een beter beeld te krijgen van je verbruik. Want, hoeveel is 80 liter water nu eigenlijk?'

Kleine stapjes helpen wél

Hoewel veel mensen denken dat hun kleine bijdrage niet helpt, wil Liza korte metten maken dat idee.  ‘Veel mensen willen de wereld veranderen. We hebben het gevoel dat als we iets kleins doen we niet genoeg doen, of niet effectief zijn. Op zich mooi en heel menselijk. Maar wij zeggen altijd: je moet klein beginnen. Wij zijn ervan overtuigd dat als we klein beginnen, doorleren en doorbouwen, we veel meer in de wereld kunnen veranderen en echt het verschil kunnen maken.’  

Zin om meteen aan de slag te gaan? Kijk eens naar een waterbesparende kraan of douchekop, of doe eens een heldendaad

afbeelding van Elky Rosa
Elky Rosa Auteur

freelance journalist / presentator / schrijver met een focus op kunst, cultuur, onderwijs en ondernemerschap.

INSPIRATIE

Meer blogs in Mens en samenleving

Alle 1.610 blogs