afbeelding van Milene
Milene Auteur

Hoe planten bijen zich voort?

Over paringsvluchten, zwermen en het leggen van eitjes.

In de bijenweetjes hebben we het kort gehad over hoeveel eitjes er per dag worden gelegd en hoe lang het duurt voordat deze uitkomen. Daar gaan we nu verder op in.

Vliegensvlugge seks

Het begint allemaal met het uitkomen van een nieuwe koningin, ook wel moer genoemd. In de namiddag vliegen de jonge moeren uit naar een plaats waar de darren (mannetjesbijen) zich verzameld hebben. De darren achtervolgen de moer en alleen de snelsten kunnen met haar paren. Dit gebeurt allemaal tijdens de vlucht, ook wel bruidsvlucht genoemd.

De paring gaat snel en duurt hooguit enkele seconden. Ze paart met zo’n 10 tot 20 darren om zoveel mogelijk zaadcellen te verzamelen voor de rest van haar leven. Ze heeft ruimte voor ongeveer 5 miljoen zaadcellen in haar achterlijf maar kan tot wel 80 miljoen zaadcellen ontvangen tijdens de vlucht. Zodra de dar de moer bevrucht heeft sterft hij. Bij het afgeven van de zaadcellen scheurt zijn achterlijf namelijk open. Dit overleeft hij niet.

De bevruchte moer keert terug naar het nest en ongeveer twee tot drie dagen later begint ze met het leggen van eitjes in de cellen van de raat.

In het bijennest is er niet één maar zijn er wel drie soorten eitjes!

Voordat de moer een ei in een cel deponeert onderzoekt ze de afmetingen van de cel met haar voorpoten. Wanneer het een grotere (darren)cel betreft wordt het ei afgezet zonder dat er zaadcellen worden toegevoegd, een onbevrucht ei. Hier kan dan alleen een mannetje uit komen kruipen. De kleinere (werkster)cellen worden gebruikt voor bevruchte eitjes, waar dus wel een zaadcel is toegelaten en uiteindelijk een werksterbij uit zal kruipen.

Enkele bevruchte eitjes worden in een extra grote verticale cel gelegd en gedurende het larve stadium veel vaker gevoerd met speciaal hoogwaardig voer, ook wel koninginnegelei. Deze bevruchte eitjes groeien uit tot koninginnen. Koninginnen worden alleen geboren wanneer de bijen besluiten te zwermen, oftewel ze gaan op huizenjacht.

De eitjes zijn gelegd, en nu?

De moer legt de eitjes in de cellen, na drie dagen kruipt er een larfje uit het ei. De larven hebben een luizenleven, ze krijgen zoveel voedsel als ze willen, de werksters geven ze voortdurend aandacht en ze worden ook nog eens zwaar bewaakt. Er zijn maar enkele vijanden die erin slagen de larven aan te tasten zonder door de werksters te worden doodgestoken. Dit luizenleventje duurt maar zes dagen, dan begint de verpopping.

De cel wordt door de werksters gesloten met een dekseltje van was. In deze gesloten cel vindt een gedaanteverwisseling plaats. Het larfje wordt een bij. Eenentwintig dagen later knaagt de jonge bij het wasdekseltje stuk en kruipt uit de cel. Ze kan gelijk vliegen maar blijft toch nog een tijdje dicht in de buurt van het nest, hier verzorgt ze de kolonie. Later gaat ze zelf op zoek naar voedsel.

Koninginnen ontpoppen in slechts 7 dagen. De totale ontwikkelingstijd van een koningin is dan ook maar 16 dagen.

Het bijennest is altijd in beweging

In het hoogseizoen legt de koningin zo’n 2000 eitjes per dag zodat een volk al snel uitgroeit tot een grote gemeenschap van wel 40 tot 80.000 werksters en honderden darren. Nadat de eerste koninginnencellen gesloten worden vliegt de oude koningin uit met ongeveer de helft van het volk op zoek naar een nieuwe woning. Dit zijn meestal 10 tot 20.000 bijen. De bijen hebben zich van te voren helemaal volgezogen met honing en kunnen hierdoor niet makkelijk steken. Er zijn dus duizenden werksters, honderden darren en maar één koningin in een bijennest.

In het najaar en winter zijn er geen darren, die worden uit het nest geduwd. Darren zijn namelijk vooral aanwezig om bij gelegenheid een koningin te kunnen bevruchten, slechts een paar zijn daartoe in staat. In het najaar en de winter zijn ze overbodig. Werksters die maar 6 weken leven vervangen zich in het najaar voor werksters die zo'n 6 maanden volhouden. Zij moeten in de winter het nest warm houden.

De bij is geboren en het werk kan beginnen: van het bezoeken van bloemen tot het maken van honing. Hierover lees je meer in een volgende post over de honingbij.

afbeelding van Milene
Milene Auteur

Haagse. 30 jaar. Voormalig imker. Eet nog steeds veel honing. Reizen doe ik het liefst zo vaak en zo veel mogelijk. Sporten, soms. Vrolijk, ook 's ochtends. Ik dans graag op concerten. Zing ook luid mee. Eet graag. Kook iets minder graag.

INSPIRATIE

Meer blogs in Natuur en milieu

Alle 1.473 blogs