afbeelding van Margot
Margot Auteur

Hoe nieuwe technieken in de zorg onze keuzes beïnvloeden

Peter-Paul Verbeek over techniek en ethiek in de zorg

Design Lab

Onze zorg zit vol met techniek: echoscopie, MRI scanners, pacemakers enzovoort. Maar wat betekenen die technieken eigenlijk voor ons als mens? En welke dilemma's brengen ze met zich mee? Peter-Paul Verbeek doet onderzoek naar de relaties tussen mens en techniek en de ethische keuzes die daarbij komen kijken. Ik sprak met hem over de technische ontwikkelingen in de zorg en wat dat voor ons betekent.

Hoe techniek ons beeld van goed en kwaad verandert

Peter-Paul Verbeek is hoogleraar filosofie van mens en techniek aan de universiteit van Twente en is co-directeur van het Design Lab. Daar worden nieuwe technieken ontwikkeld waarbij van tevoren rekening wordt gehouden met de impact op de maatschappij. Hoe zit dat nu precies met die relatie tussen mens en techniek? "Heel vaak wordt de mens tegenover de techniek geplaatst, maar mens en techniek hangen ontzettend nauw met elkaar samen," vertelt Peter-Paul. Zo heb je bij echoscopie bijvoorbeeld eerst de keuze om wel of niet van de techniek gebruik te maken. Doe je dat wel en is er iets ernstig mis met je ongeboren kindje, dan heb je vervolgens de keuze om wel of geen abortus te plegen.

Peter-Paul: “Ik heb zelf vier zoons. Bij de eerste drie hebben we bewust gekozen om geen echoscopie te doen, simpelweg omdat we die keuze niet wilden maken. […] Maar het feit dat de techniek bestaat, maakt je toch verantwoordelijk voor hoe je er mee omgaat. In de VS klagen sommige kinderen hun ouders aan omdat ze vinden dat ze eigenlijk niet geboren hadden moeten worden. Dus ook ervoor kiezen om een techniek niet te gebruiken, heeft consequenties. Techniek verandert de wereld en verschuift de moraal.”

Een nieuw soort hulpjes

Eén van de ontwikkelingen in de zorg is de opkomst van robotica. Vaak is men bezorgd dat zieken in plaats van door mensen, nu door robots verzorgd gaan worden. Maar volgens Peter-Paul is dat een misverstand. Er zijn robots die medicijnen kunnen toedienen, opereren of een verlamd iemand uit bed kunnen tillen. “Het zijn geen alternatieven voor de mens, maar een nieuwe soort hulpjes. Een scalpel kan ook scherper snijden dan onze nagels. Dan zeggen we ook niet dat we het niet willen gebruiken… Zorg is altijd al een samenwerking tussen mens en techniek geweest.”

Wat wel verandert is de relatie tussen de zorgverlener en de patiënt. Dan is het belangrijk om inhoud te geven aan vragen als: hoe zit het met nabijheid en de autonomie van de patiënt, en: hoe kunnen we de verantwoordelijkheden goed organiseren?

De spermachip

Een bijzondere ontwikkeling is een techniek die het mogelijk maakt om het geslacht van je nageslacht te kiezen; de zogenaamde spermachip. Deze techniek is er al bijna voor kippen en zal in de toekomst ook voor mensen mogelijk zijn. Peter-Paul doet onderzoek naar de implicaties van deze techniek in de maatschappij. Gaan we hierdoor anders denken over man-vrouwverhoudingen?

“Mensen schrikken hiervan. Ook collega’s uit de ethiek zeggen me dan wel: ‘moet je hier wel onderzoek naar doen?’ Ik vind het lafheid om het niet te doen. Juist met dit soort heftige vragen moeten we nu al proberen te onderzoeken wat de implicaties zijn voor de maatschappij.”

Moeten we alle techniek willen?

Op de vraag of we nieuwe technieken wel altijd moeten willen gebruiken en of we soms niet gewoon nee moeten zeggen, antwoordt Peter-Paul lachend: “Dat wordt mij heel vaak gevraagd en eigenlijk is dat de verkeerde vraag. De vraag zou niet moeten zijn: mag dit wel of mag dit niet? Maar: hoe kunnen we er mee om gaan? Als technieken eenmaal zijn bedacht, zijn ze er in zekere zin al. Dan heeft het heel vaak niet zo veel zin om te zeggen nee dat mag niet.”

Kortom: de technieken worden toch wel gebruikt, dus kunnen we maar beter op tijd kijken wat de ethische implicaties zijn en hoe we er voor kunnen zorgen dat we ze op een goede manier gebruiken. Ieder zijn eigen dilemma's. 

 

afbeelding van Margot
Margot Auteur

MSc Environmental Sustainability | Hart voor natuur, milieu en échte duurzaamheid | Allergisch voor onrecht en hebzucht | Liefhebber van (Ghandi) quotes zoals “wees de verandering die je wilt zien in de wereld”

INSPIRATIE

Meer blogs in Mens en samenleving

Alle 1.550 blogs