afbeelding van Jessie
Jessie Auteur

Hoe maken we verpakkingen circulair?

De gemiddelde Nederlander opent 7 verpakkingen per dag. Maar hoe circulair zijn die verpakkingen eigenlijk?

Foto: Miguel Andrade via Unsplash
Foto: Miguel Andrade via Unsplash

Verpakkingen hebben de afgelopen maanden enorm veel aandacht gekregen: van plasticsoep en microrecycling tot statiegeld. En dat zet producenten aan het denken. Want: willen consumenten straks nog wel een product kopen in een verpakking die bijdraagt aan het plasticprobleem of die niet gerecycled kan worden? En... hoeveel wéten consumenten eigenlijk over het recyclen en de recyclebaarheid van verpakkingen? 

Circulaire verpakkingen 

Het is haast een 'buzzword' aan het worden: circulair. En dat is best gek, want een echte eenduidige definitie van het begrip ontbreekt, ontdekten wetenschappers van de Universiteit Utrecht. Uit 114 definities probeerden zij een voorzet te doen: de principes van circulaire economie gaan over de 4 R'en (reduce, reuse, recycle, recover) en over systeemperspectieven. In de praktijk wordt circulaire economie echter vooral gebruikt voor het aanduiden van recycling en recycleerbaarheid. Zo ook in de verpakkingsindustrie. En dat kan flinke gevolgen hebben, want we gebruiken nógal veel verpakkingen. En naast blik, karton en glas is plastic misschien nog wel de grootste uitdaging. In 2017 werd 512 miljoen kilo aan plastic verpakkingen op de markt gezet in Nederland, volgens Duurzaam Bedrijfsleven. Daarvan werd 205 miljoen kilo gescheiden ingezameld en 258 miljoen kilo (ongeveer de helft dus) gerecycled tot bijvoorbeeld nieuwe verpakkingen zoals shampooflessen en andere toepassingen, zoals bloempotten, kinderwagensen inzamelvaten voor ziekenhuisafval. 

Recycling is niet hetzelfde als circulair 

Dit betekent echter nog niet dat de verpakkingen die gerecycled worden ook meteen circulair zijn. Een deel van de verpakkingen is namelijk niet eenvoudig en ook niet hogowaardig te recyclen. Er kan bijvoorbeeld een nieuw product van gemaakt worden, maar dat product kan vervolgens niet meer opnieuw worden gerecycled. In plaats van een cirkel voeg je dan dus één extra lijn toe voordat het product in de verbrandingsoven belandt. De meest 'problematische' verpakkingen op het gebied van circulariteit zijn verpakkingen van zwart plastic, omdat ze momenteel niet door de systemen herkend worden - en niet makkelijk gerecycled worden. "Deze verpakkingen zijn vaak wel technisch recyclebaar, maar operationele recycling is een ander verhaal", legt Vincent Mooij, recycle-expert bij Suez uit aan Duurzaam Bedrijfsleven. Ook wikkels om frisdrankflessen en verpakkingen die uit meerdere lagen bestaan (denk aan een pakje kaas of een chipszak) zijn ontzettend lastig en worden dus vooral verbrand. 

Foto via Unsplash

Foto van de GreenPeace campagne tegen wegwerpflesjes. Foto via Unsplash

Is composteerbaar ook circulair? 

Een andere uitdaging zijn verpakkingen met een compostlogo. Het lijkt misschien heel groen en circulair om een biologisch afbreekbaar product te kopen, maar in de praktijk is het nog niet zo simpel. De biologisch afbreekbare of biobased verpakkingen belanden nu namelijk gewoon in de verbrandingsoven. De reden? De verpakkingen hebben hele specifieke omstandigheden nodig om ook daadwerkelijk tot compost te worden verwerkt, en die omstandigheden zijn er niet in de recyclinginstallatie. Vaak duurt het proces bijvoorbeeld veel langer dan de verwerking die in de recyclinginstallatie plaatsvindt. 

Circulair ontwerpen

Maar... hoe maken we dan wél verpakkingen die goed te recyclen zijn? Daarvoor moeten we vooral in de ontwerpfase al goed nadenken over welk materiaal we gebruiken en hoe de verpakking in elkaar zit. Volgens Mooij is de ideale verpakking om te recyclen een verpakking van één materiaal, die een lichte of transparante (dus geen zwarte) kleur heeft. Wanneer er een etiket op de verpakking zit, is het ideaal als deze goed past bij het hoofdmateriaal. Hoe minder lagen, hoe beter dus. Of het dan ook circulair genoemd mag worden hangt af van de definitie die je gebruikt. In het allerbeste geval zou je namelijk nóg een stap terugdenken en kunnen overwegen of de verpakking überhaupt wel nodig is. Denk hierbij aan een waterflesje: een waterflesje van 100% recycled en recyclebaar plastic is misschien volgens de definitie wel circulair, maar het is nog steeds een wegwerpitem. Met een beetje omdenken zou je de flesjes ook direct kunnen hervullen door statiegeld in te voeren, of in watertappunten en een product as a service model (je betaalt voor water en niet de verpakking) kunnen investeren. 

 LOOP Haagen Dazs

Foto: Loop. Een circulair idee van multinationals

Producenten zetten stappen, en dit kun jij doen

Natuurlijk is dat laatste voorbeeld voor de grote multinationals (nog) niet echt aantrekkelijk, hoewel ze wel met zulke modellen experimenteren. Toch moeten de producenten wel steeds meer nadenken over hoe ze hun producten verpakken. Vanaf januari 2019 is namelijk de bijdrage die verpakkende bedrijven betalen voor de verpakkingen die ze op de markt zetten afhankelijk van de recyclebaarheid van verpakkingen. En die bijdrage houden bedrijven natuurlijk het liefst zo laag mogelijk voor zichzelf. Als je niet wilt wachten tot de supermarkten vol liggen met 'circulaire' verpakkingen, kun je gelukkig ook nu al zelf aan de slag. Net als deze Nederlandse plastichelden. Bijvoorbeeld door eens te kijken welke verpakkingen en producten je eigenlijk al kunt vermijden

Benieuwd wat wij doen aan het circulair maken van verpakkingen? ASN Bank werkt aan een nieuwe, schonere wereld

afbeelding van Jessie
Jessie Auteur

Jessie is zero waster (> 3 jaar afvalarm), blogger (www.hetzerowasteproject.nl) en ondernemer (www.anewzero.com). Ze is ervan overtuigd dat duurzaam leven ook heel leuk, makkelijk en stijlvol kan zijn en is vastbesloten om met haar duurzame (plasticvrije) lifestyle de wereld te redden.

INSPIRATIE

Meer blogs in Natuur en milieu

Alle 1.389 blogs