afbeelding van Elky Rosa
Elky Rosa Auteur

Hallo Antropoceen!

Het tijdperk van de mens is aangebroken. Hoe zit het in dit tijdperk met de verbinding tussen mensen en natuur?

Het tijdperk van de mens is aangebroken. Wat is het, wanneer is het begonnen en waar gaat het heen?  

Een nieuw geologisch tijdperk

Welkom in het Antropoceen. Na 11.700 jaar nemen we afscheid van het Holoceen. In 2000 stelde atmosferisch chemicus en nobelprijswinnaar Paul Crutzen al dat de mens dusdanig veel invloed had op de aarde dat er sprake was van een nieuw geologisch tijdperk. Zestien jaar later stelt de werkgroep Antropoceen van de  internationale commissie voor stratigrafie hem nu in het gelijk.

Toenemende invloed 

Het Antropoceen is een tijdperk waarin de impact van de mens op de aarde steeds groter is geworden. Een impact die opbouwde vanaf de industriële revolutie en is in te delen in drie fases, stelt filosoof Pieter Lemmens. In de eerste fase, de Industriële Revolutie, werd op grote schaal kolen en olie opgestookt en opgediept met de nodige gevolgen. Het vormde het begin van de ‘great acceleration’ dat wordt gekenmerkt door een sterk groeiende bevolking, groeiende economie, gebruik van natuurlijke hulpbronnen, communicatie, kennis en technologie.

Versterkt door globalisering, urbanisering en verdergaande technologische ontwikkelingen lijkt deze groei nu op ramkoers te liggen met de aardse ecosystemen. Onze invloed is destructief. Denk aan de opwarming van de aarde, een stijgende zeespiegel, de hoge concentratie Co2 in de atmosfeer, de plasticsoep, het uitsterven van diersoorten en en uitputten van oliebronnen. Wij consumeren de aarde en laten overduidelijk sporen na. 

Golden spike

Die sporen zijn van groot belang voor de officiële erkenning van een nieuw geologisch tijdperk. Dit gebeurt als er genoeg fysiek bewijs te vinden is in de aardlagen waaraan je een geologische breuk kunt aflezen, de zogenaamde Golden Spikes. De geologen van de werkgroep Antropoceen zijn het er inmiddels over eens dat de aardlagen die we vandaag beïnvloeden er heel anders uitzien dan de aardlagen van 5.000 of 10.000 jaar geleden. Een discussiepunt is wat het globale signaal, het globale object gaat zijn waarmee het Antropoceen wordt aangeduid. De vraag is dus welk element of object onderscheidend is van andere geologische tijdvakken. Dit kunnen radioactieve deeltjes zijn of stukjes aluminium of plastic deeltjes die vrijkomen bij de verbranding van brandstof. 

Omkering

Welk object of element er ook gekozen gaat worden, het is duidelijk dat de toename van de invloed van de mens niet zonder gevolgen is. Filosoof Pieter Lemmens stelt dat we nu in de derde fase van het Antropoceen zitten waarin een omkering gaande is.  Lange tijd was de natuur machtiger dan ons en moesten wij onszelf beschermen tegen natuurgeweld. Cultuur was hierbij een manier om ons te beschermen. Nu zitten we in een fase waarin langzaam het besef komt dat onze cultuur de overhand heeft en wij verantwoordelijkheid voor de aarde moeten dragen. Dat wij de natuur moeten beschermen tegen onszelf. Dit besef uit zich op verschillende manieren. Denk aan het akkoord op de Klimaattop in Parijs in 2015 of ‘an ecomodernist manifesto’ waarin diverse wetenschappers, kunstenaars, burgers en vele anderen pleitten voor het inkrimpen van onze invloed op de natuur. 

Natuur en cultuur

Het zijn allemaal kleine stapjes en heit is een denken waarbij wordt uitgegaan van een negatieve invloed van de mens. Brengt het antropoceen ons ook wat? Er zijn zeker denkers en makers die de potentie van de menselijke invloed zien. Zoals Peter Sloterdijk, die denkt dat als wij technologie gaan omzetten van destructieve kracht naar constructieve kracht, het ons veel kan opleveren. Dit kunnen we doen door co-operatief te zijn met de natuur. Biomimicry is hier een inspirerend voorbeeld van. Het uitgangspunt is niet wat we uit de natuur kunnen halen, maar wat we van de natuur kunnen leren.  

Het Antropoceen is een tijdperk waar de grenzen tussen natuur en cultuur vervagen. Het is wetenschapsfilosoof Bruno Latour die nog een stapje verder gaat en zegt: erkenning van het Antropoceen is erkenning van de onlosmakelijke verbinding tussen mensen en natuur. Het is deze opvatting die ons dwingt om ons te verhouden tot die relaties. Want in deze tijd zijn wij mensen het die het aangezicht van de aarde bepalen. 

afbeelding van Elky Rosa
Elky Rosa Auteur

freelance journalist / presentator / schrijver met een focus op kunst, cultuur, onderwijs en ondernemerschap.

INSPIRATIE

Meer blogs in Natuur en milieu

Alle 1.552 blogs