afbeelding van Jessie
Jessie Auteur

Gaat de zaadbank ons voedsel redden?

Door patenten op zaden verdwijnen belangrijke oude zaadrassen. Diverse initiatieven om de biodiversiteit te behouden schieten uit de grond.

Zaden zijn essentieel voor de biodiversiteit
Blijven oude fruitrassen en unieke zaden bestaan?

Een courgette, een komkommer of een kamerplant: waarom zouden we ons er druk over maken? Het lijkt misschien een onschuldig onderwerp, maar een goede biodiversiteit is voor ons van cruciaal belang. Meer dan 12.000 dier- en plantensoorten zijn nu al wereldwijd met uitsterven bedreigd, aldus de IUCN. Door patenten wordt dit aantal alleen maar groter.

Door het patenteren van bepaalde genetische eigenschappen op zaden wordt onze landbouw kwetsbaarder. Waarschijnlijk heb je al gehoord van de grootschalige genetisch gemodificeerde velden met gewassen, die door het CETA en TTIP-verdrag in het publieke debat verscheen. Grote organisaties pattenteren genetische eigenschappen van groenten en fruit en handelen in hun eigen gepatenteerde zaaizaad, waardoor niet iedereen zijn eigen zaden meer mag (door)ontwikkelen.

Niet alleen groenten en fruit worden deze multinationals gepatenteerd, maar zelfs katoenboeren zijn er de dupe van. Door het patenteren van zaden, kun je geen afwisselende landbouw voeren; je mag immers alleen de gepatenteerde zaden gebruiken om gewassen te groeien en niet je eigen zaden verbeteren. Hierdoor ontstaan monoculturen, waarbij risico’s op ziektes behoorlijk gevaarlijk kunnen zijn. Wanneer een micro-organisme een manier gevonden heeft om een gewas aan te vallen kunnen zij door monoculturen direct alle andere gewassen op dezelfde manier te pakken nemen.

Het gevolg? Er moeten ontzettend veel bestrijdingsmiddelen worden gebruikt (die vaak door dezelfde organisaties op de markt worden gebracht) én er sterven heel veel bijzondere rassen en soorten.  

Biodiversiteit willen we écht niet kwijt

Kortom; het behouden van diversiteit in gewassen en zaden is beter dan het stimuleren van monoculturen. Onlangs werd door een internationale studie wetenschappelijk aangetoond dat biodiversiteit een essentiële voorwaarde voor het behouden van duurzame, productieve ecosystemen is. Door ecosystemen mét rijkheid aan dieren- en plantensoorten en ecosystemen zonder een rijkheid aan soorten te vergelijken, konden onderzoekers aantonen dat biodiversiteit essentieel is voor een gezonder en productiever systeem.

Ecosystemen met meer biodiversiteit hebben bijvoorbeeld een groter vermogen om zuurstof en grondstof te produceren en water te zuiveren. Deze biodiversiteit staat nu op het spel: “Toekomstige milieuveranderingen die veroorzaakt worden door de mens leiden tot een afname van de biologische diversiteit”, aldus Yann Hautier, onderzoeker Ecologie en Biodiversiteit aan de Universiteit Utrecht. Tegelijkertijd zijn we wel afhankelijk van gezonde ecosystemen: we profiteren dagelijks van de zuurstof, gezuiverd water, een gematigd klimaat, medicijnen, vruchtbare bodem en worden beschermd tegen bodemerosie en overstromingen.

Zijn we future proof voor biodiversiteit?

Hoe staat het op dit moment eigenlijk met onze biodiversiteit? Het Wereldnatuurfonds publiceert jaarlijks een rapport, gebaseerd op hun Living Planet Index, waarop precies te zien is hoe de biodiversiteit in onze dierenwereld ervoor staat. Uit de data blijkt dat de diversiteit in diersoorten gestaag afneemt, omdat dieren (vaak vanwege gebrek aan divers voedsel) uitsterven.

Ook over diversiteit in groenten en landbouw is data beschikbaar. Zo zien we dat het aantal bijensoorten afneemt, terwijl één derde van de wereldwijde gewasproductie door bijen bestoven moet worden om zaden en fruit te laten groeien. Tegelijkertijd worden de patenten op natuurlijke eigenschappen van groenten steeds vaker aangevraagd.

In de afgelopen jaren zijn al honderd patenten verleend en worden er nog ruim duizend aangevraagd. Dit leidt niet alleen tot minder divers voedsel voor dieren, maar het belemmert ook de ontwikkeling van nieuwe rassen, het leidt tot hogere prijzen voor boeren én het bedreigt op de langere termijn zelfs onze voedselzekerheid.

Internationale initiatieven gaan voor een diverse toekomst

Gelukkig zijn er heel veel initiatieven die zich inzetten voor het behoud van biodiversiteit en gezonde gewassen. Dit gebeurt zowel op grote als op kleine schaal. De Verenigde Naties hebben tijdens een internationale conferentie bijvoorbeeld een tienjarig actieplan opgesteld om de biodiversiteit veilig te stellen.

Daarnaast houden zij regelmatig een monitor naar het leven op aarde de status te peilen. Hieruit blijkt onder andere dat ruim 60% van de ecosysteemdiensten is gedegradeerd en dat 25% van het aardoppervlak in gebruik is als landbouwgrond. Ook de Nederlandse overheid heeft een beleid voor het behoud van natuur en biodiversiteit opgesteld en speciale wetgeving ingevoerd.

Golden oldies in de tuin

Een mooi lokaal voorbeeld is ’t Olde Ras in Doesburg; een fruittuin die in 1992 werd aangeplant door een groep enthousiastelingen en inmiddels meer dan vijftienhonderd verschillende soorten fruitrassen in haar museumtuin heeft staan. Van juttepeer tot Japanse dwergkwee: ze zijn allemaal te bewonderen tijdens één van de speciaal georganiseerde fruitshows.

Ook de Tuinen van Weldadigheid in Veenhuizen zijn de moeite waard: midden tussen de beuken- en eikenlanen vind je een bijzondere tuin vol vergeten, onontdekte en exotische groenten. Na het bezoeken van een tuin, of  het deelnemen aan een wandeling, wil je waarschijnlijk meteen zelf in je eigen tuin aan de slag.

Een speciale Facebookgroep of Zadenruilmarkt kan je hierbij helpen. Naast unieke exotische zaadsoorten kun je hier namelijk ook terecht voor informatie, politieke discussies en workshops.

Kom in actie, ga naar de zaadbank

Ook voor iedereen zónder groene vingers of tuin is er genoeg te doen. Koop bijvoorbeeld producten met keurmerken, gebruik streekproducten en steun organisaties die zich inzetten voor biodiversiteit.

Of ga eens naar de zaadbank! Stichting Bionext wil dat we zelf kunnen bepalen wat we eten en heeft daarom de grootste zaadbank van Nederland opgericht. Door het aanschaffen van een setje met vijf soorten zaden die met patenten worden bedreigd kun je ervoor zorgen dat de zaden blijven bestaan; óók als de octrooihouders hun patenten krijgen. Zaai je zaden in de tuin, laat ze onderduiken in de vriezer of start zelf een zaadbankfiliaal!

Wat ga jij doen om de biodiversiteit in stand te houden?

Lees hier meer over biodiversiteit, wat is het en waarom is het zó belangrijk.

afbeelding van Jessie
Jessie Auteur

Jessie is zero waster (> 3 jaar afvalarm), blogger (www.hetzerowasteproject.nl) en ondernemer (www.anewzero.com). Ze is ervan overtuigd dat duurzaam leven ook heel leuk, makkelijk en stijlvol kan zijn en is vastbesloten om met haar duurzame (plasticvrije) lifestyle de wereld te redden.

INSPIRATIE

Meer blogs in Natuur en milieu

Alle 1.550 blogs