afbeelding van Roos
Roos Auteur

Eten: biologisch, fair trade of lokaal?

Er gaat niks boven lekker smullen. Maar hoe doe je dat nou écht duurzaam? Wij vonden een hoop antwoorden en zetten ze voor je op een rij.

Het is een daily struggle in de supermarkt. Je wilt gezond eten, maar ook duurzaam - en eigenlijk weet je nooit zeker of je wel 100% goed bezig bent. Kies je de biologische paprika uit Spanje of de bespoten variant uit Nederland? Koop je gewone koffie, let je op het fair trade-keurmerk of juist het bio-label? En dan zijn we nog niet eens bij het hoofdstuk vlees aangekomen.  

Het voedseldoolhof  

Joszi Smeets, co-founder van Food Hub en jurylid van de ASN Bank Wereldprijs, erkent het voedseldoolhof waar menig consument zich in begeeft. Volgens Joszi is het eerste wat je je zou moeten afvragen wat je belangrijk vindt. "Gaat het je om dierenwelzijn, om klimaat, om gezondheid of om eerlijke handel? Misschien wil je zelfs wel met al die dingen rekening houden." En dat laatste maakt het bij uitstek lastig: fair trade koffie drinken is goed voor de eerlijke handel, maar de bio-variant is misschien weer beter voor het milieu.  

Naast Joszi spraken we ook Jorrit Kiewik, directeur van het Slow Food Youth Network. Zijn tip voor het boodschappen doen? "Ik ben een voorstander van keurmerken. Althans, zolang er geen wildgroei ontstaat, ze onafhankelijk worden gecontroleerd en duidelijk is waar ze echt voor staan. Als consument moet je je echt goed informeren voor je een keurmerk kunt doorgronden. Als je dat een keer hebt gedaan, kan het je wel echt verder helpen."   

Foto: Markus Spiske via Unplash

Om je een handje te helpen zochten we de pros en cons van lokaal, biologisch en fair trade voedsel voor je uit. Het voedselvraagstuk is immers errrug ingewikkeld en op deze manier kan je zelf kiezen wat je het beste vindt. Een eenduidig antwoord op het voedselvraagstuk vonden we niet, wél een hoop tips van voedselkenners. Wist je bijvoorbeeld dat groente uit een potje vaak lokaal geteeld is, vanwege de korte conserveringstijd na de oogst?

Lokaal eten 

Lokaal eten heeft één groot voordeel: je bespaart enorm op transport. En transport is bij uitstek een grote milieuvervuiler, dus door zoveel mogelijk lokaal te kopen help je het milieu een handje. Een heel waardevolle tip die we tegenkwamen gaf boer Arnout. Hij is mede-oprichter van de Proefschuur, een initiatief van een groot aantal boeren op Voorne-Putten dat hun producten zoveel mogelijk lokaal wil verkopen.    

Boer Arnout vertelde namelijk dat geconserveerde groente vaak lokaal geteeld wordt. Conserveren is het langer houdbaar maken van eten: dat doe je dus bijvoorbeeld door het te wecken of in te vriezen. Omdat de conserveringstijd kort is, komen rode bietjes, sperziebonen, mais of rode kool dus vaak uit de buurt.

Het gekke is: op het moment dat voedsel wordt geconserveerd is de producent wettelijk niet meer verplicht om de herkomst te noemen. Dit vind je nooit op de verpakking terug en daarom blijft het een beetje gokken. Je kunt trouwens het best voor een glazen potje of blik gaan: deze worden allebei gerecycled, mits je goed je afval scheidt natuurlijk. Invriezen kost relatief dan weer heel veel energie.   

Foto: Caroline Attwood via Unsplash

We spraken ook boer Bas, een biologische varkenshouder uit Rucphen. Hij vindt het belangrijk dat eten lokaal is en bovendien dat consumenten een beter beeld krijgen van waar in dit geval hun vlees vandaan komt. Wanneer je online een vleespakketje bestelt heeft boer Bas daarom het liefst dat je het zelf op komt halen; dan laat hij je meteen de boerderij zien.

Lokaal en biologisch boeren zitten elkaar wel eens in de weg. Zo laat boer Bas zijn varkens bij een biologisch-gecertificeerd slachthuis in Est (vlakbij Geldermalsen) slachten. De slachter twee dorpen verderop - die kwalitatief hetzelfde werk aflevert maar niet ge-audit wordt door het biokeurmerk - is geen optie. Wanneer dat wel kon zou het een hoop transportkosten schelen.   

Wist je trouwens dat lokaal een heel relatief begrip is? Het is namelijk geen beschermde term, zoals biologisch bijvoorbeeld wel is. Daarom zijn er geen strikte regels aan verbonden en kan je het als producent dus redelijk makkelijk op de verpakking zetten.

Al met al zijn dit een paar goede vuistregels voor lokaal eten:

  • Eet met de seizoenen. Koop dus bijvoorbeeld alleen Hollandse aardbeien in het aardbeienseizoen - en dat is niet het hele jaar door.
  • Ga eens naar de markt; daar heb je meer kans op lokale producten.
  • Wil je groente of fruit buiten het seizoen om eten? Kijk dan of je een Nederlands of Europees merk kunt vinden die het in een potje of blik aanbiedt.
  • Google op een biologische boer bij jou in de buurt en koop daar je vlees.

Biologisch eten 

Biologisch is - in tegenstelling tot lokaal - wél een beschermde term. Je mag je product dus niet zomaar biologisch noemen. Biologische producten hebben vaak het Europese biokeurmerk (dat groene blaadje) of het Nederlandse EKO-keurmerk. Producten met het Demeter-keurmerk zijn biologisch-dynamisch, dat gaat nog een stapje verder dan alleen biologisch. Biologisch-dynamische landbouw en veeteelt vindt plaats volgens de antroposofische principes van filosoof Rudolf Steiner. 

Op de website van het Voedingscentrum vind je veel informatie, waaronder de voorwaarden die gelden voor het Europese biokeurmerk dat in Nederland veel gebruikt wordt:

  • Er worden geen chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest gebruikt.
  • De handelsketen moet transparant zijn; je moet kunnen nazoeken waar de ingrediënten vandaan komen.
  • Een product is pas biologisch als het voor 95% uit gecertificeerd-biologische ingrediënten bestaat.
  • Wanneer het gaat om vlees wordt er rekening gehouden met dierenwelzijn.

Foto: Martin Adams via Unsplash 

Het grootste voordeel van biologisch eten is dus dat het met zorg is geproduceerd: er zijn strenge regels waar je je als biologisch boer aan moet houden, en die regels worden periodiek gecontroleerd door een auditorgaan. Bovendien moet je minimaal een half jaar volgens de richtlijnen werken voordat je de producten ook echt als biologisch mag verkopen. "Dat betekent dat je een half jaar lang biologisch vlees verkoopt voor een gangbare prijs. En dat is best een drempel voor veel boeren", geeft boer Bas aan.  

Die strenge richtlijnen zorgen er dus voor dat producten met zorg gemaakt worden en kwalitatief goed zijn, maar ook dat je in ruil daarvoor keuzes maakt die niet zo lokaal zijn. Zo kan je als biologisch veehouder bijvoorbeeld niet meer de gangbare bietenresten van je buurman in voer verwerken. Het voer moet biologisch zijn, maar kan dan bijvoorbeeld wel weer uit Brazilië worden geïmporteerd. 

"Dat vind ik heel dubbel", geeft Jorrit aan, "maar voor iedereen is dit overigens anders - misschien vind jij biologische productie wel veel belangrijker dan het feit dat de grondstoffen een grote afstand heeft afgelegd." Biologisch is dus niet per se beter dan lokaal en andersom.

Als het gaat om eten is er dus niet altijd een goed of fout, soms moet je een beetje schipperen tussen alle dingen die je belangrijk vindt: milieu, dierenwelzijn, eerlijke handel of het soort eten waar je je zelf het meest fit en gezond door voelt.        

Fair trade eten 

Fair trade kan je het best zien als een aanvulling op lokaal of biologisch geproduceerd voedsel. Het oudste en bekendste label is Fairtrade: je herkent het aan het zwarte logo met een blauw/groen poppetje. Fairtrade opereert inmiddels wereldwijd, maar begon ooit in Nederland via Stichting Max Havelaar - die overigens nog steeds de Nederlandse tak van het label vertegenwoordigt. 

Fairtrade certificeert tropisch-agrarische producten zoals koffie, thee, bananen, maar ook chocolade en kokosmelk. Deze producten komen veelal uit Afrika, Zuid-Amerika en Zuidoost-Azie en daar zit hem de crux. Westerse handelaren betalen vaak geen eerlijke prijs voor de grondstoffen die worden ingekocht, en de boeren zijn vaak niet in de positie om hier tegenin te gaan.

In de praktijk betekent het dat een cacaoboer bijvoorbeeld zelf geen geld heeft om chocolade te kopen. De cacaobonen worden immers tegen bodemprijzen ingekocht, en vervolgens wordt de meerwaarde in het Westen gecreëerd: door van de bonen cacaopoeder te maken en dat te gebruiken in chocolade. Niet zo eerlijk, dus. Er zijn veel cacaoboeren die géén idee hebben wat er met hun oogst gebeurt. Wat ze van de chocolade vinden die er met hun bonen wordt gemaakt, zie je in dit filmpje van Metropolis.

Het Fairtrade-principe is als volgt. Als eerst verenigen boerengemeenschappen zich in coöperaties: zo hebben ze een sterkere positie bij tegenslagen. Westerse handelaren betalen een eerlijke prijs voor de grondstof en keren bovendien een premium uit. Zo'n premium komt ten goede aan de coöperatie, en dus aan de gemeenschap. Bovendien wordt er gezamenlijk bepaald waar het premie-geld aan uitgegeven wordt. Meestal is dat onderwijs, zorg en de aanschaf van nieuwe landbouwmaterialen.

Het doel van het Fairtrade-systeem is dus om de wereldhandel eerlijker te maken, en om winst evenrediger te verdelen. Er zijn trouwens ook andere initiatieven die hetzelfde proberen. Zo heb je koffiemerken die via direct trade aan hun bonen komen, en is er bijvoorbeeld Moyee coffee, die de koffiebonen in het land van herkomst laat branden en op die manier een stapje verder gaan dan het fair trade-principe.

Eat food, not too much, mostly plants 

Wil je zo duurzaam mogelijk eten? Eet groenten en fruit uit het seizoen, en dan het liefst biologisch of lokaal, eet weinig vlees en vis, en kijk wanneer je exotisch producten nodig hebt naar een fair trade-keurmerk. Joszi zweert bij het advies van Michael Pollan - een bekende voedseljournalist en -activist. Eat food, not too much, mostly plants. "Dat is voor mij een heldere, simpele richtlijn. Vers, met aandacht en het liefst kijk ik degene die het heeft geproduceerd in de ogen zodat ik zie aan wie ik mijn geld geef." 

afbeelding van Roos
Roos Auteur

Roos loopt stage bij Voor de Wereld van Morgen. Heb je een goed idee voor een duurzaam initiatief? Meld je dan aan op Voor de Wereld van Morgen en deel het met ons!

INSPIRATIE

Meer blogs in Natuur en milieu

Alle 1.524 blogs