afbeelding van Margot
Margot Auteur

Duurzaam Dilemma: onze moraal vs onze angst

Marnix Eysink Smeets over veiligheidsbeleving in de samenleving

Calais, in 'de Jungle'. Foto: Marnix Eysink Smeets

Voel jij je veilig in Nederland? Persoonlijk voel ik me gelukkig helemaal niet onveilig op straat, maar ik maak me wél zorgen over de veiligheid in onze samenleving. De berichten over aanrandingen in Keulen, betogingen bij AZC’s die uit de hand lopen en roofvogels die worden ingezet tegen drone-aanvallen vliegen je immers om de oren. Deze week in Duurzaam Dilemma praat ik met Marnix Eysink Smeets over dilemma’s op het gebied van veiligheid en sociale cohesie.

Liever beleving dan regels en feitjes

Marnix Eysink Smeets is lector publiek vertrouwen in veiligheid bij hogeschool InHolland en voorzitter van de Landelijke Expertisegroep Veiligheidsbeleving. Hij houdt zich bezig met de manier waarop burgers veiligheid ervaren en helpt waar nodig bij het verbeteren ervan. Hij begon ooit als politieofficier en kwam er al snel achter dat je via de traditionele omgang met veiligheidsvraagstukken zoals de organisatie, wetten en regels dat vragen, al snel tekort schiet. Statistieken over criminaliteit vindt hij ook niet interessant, hij wil weten wat de bevolking vindt. Als politieofficier wilde hij dan ook niet uitgaan van de organisatie maar vanuit de mensen: "Het interesseert me niet wat ik moet doen om ervoor te zorgen dat mensen zich veilig voelen, als ik in mijn onderbroek op de kop de straat op moet om dat te bereiken, dan moet je dat doen…"

Burgerparticipatie avant la lettre

Toen Marnix nog bij de politie werkte waren Oud & Nieuw rellen in Den Haag een heel groot probleem. Hij wist dit probleem in een paar jaar sterk te reduceren door het probleem met een andere insteek te benaderen: "Wat is nou de essentie van Oud & Nieuw? Hé, dat is een feest. Dus dat moet je als startpunt nemen." Er werden buurtburgemeesters gezocht om te kijken hoe er samen weer een feest van te maken. Door de buurt erbij te betrekken, wat toen nog nieuw was, en ook als politie niet meteen met helmen de straat op te gaan maar juist blijk te geven van vertrouwen, lukte het Marnix om de situatie enorm te verbeteren: “Dat werkte als een speer en daar ben ik door gegrepen…”

Moraal versus angst

Ik vroeg Marnix naar de grote dilemma’s binnen zijn vakgebied, waarop hij antwoordde dat we soms zo hard aan veiligheid werken dat we ons niet veilig voelen. En dat we op dit moment natuurlijk niet om de vluchtelingenproblematiek heen kunnen: "Dat is één vat vol dilemma’s." Of je nu voorstander van vluchtelingenopvang bent, faliekant tegen of niet weet wat je ervan moet denken; je hebt er hoogstwaarschijnlijk wél over nagedacht. Dat iedereen er over nadenkt komt ook naar voren in één van de dilemma’s die Marnix beschrijft:

“Aan de ene kant is er de morele behoefte om mensen op te nemen. En dat wordt ook gedeeld door de samenleving. Laten we zeggen dat dik twee derde hier voor is. Dit versus ‘wat kan een samenleving hebben?’ Afgelopen week hebben we hier nog gesprekken over gehad en grofweg een derde is voorstander, een derde is gematigd voorstander en een derde is tegenstander. Maar ook onder de voorstanders zijn forse, scherpe zorgen. Die zeggen ‘ja, we moeten ze opnemen, maar we gaan er wel fors op achteruit’. En dat is niet alleen materieel, maar juist immaterieel, dat gaat over verlies van onze identiteit en onze waarden. Ik sprak bijvoorbeeld een vrouw van joodse afkomst en ook iemand die homoseksueel is. De vrouw zei ‘vanuit mijn Nederlanderschap voel ik me niet bedreigd, en vanuit mijn vrouw-zijn ook niet, maar vanuit mijn jodendom voel ik me enorm bedreigd’. De homoseksuele persoon antwoordde in dezelfde termen. We halen toch grote groepen mensen naar binnen die opgevoed zijn met een heel andere kijk op joden en homoseksuelen.”

Verder willen we vluchtelingen graag helpen, maar we weten eigenlijk niet goed of het wel allemaal vluchtelingen zijn. En willen we dat jonge mensen in AZC’s dingen te doen hebben, maar als er allerlei activiteiten georganiseerd worden, dan trek je juist meer vluchtelingen aan. Organisatorisch is het, met de grote instroom, handig om grote opvangcentra te maken, maar voor het draagvlak in de samenleving zijn juist kleine opvangcentra wenselijk. Zo zijn er nog tal van dilemma’s in dit vat.

Openheid, leiderschap, wijsheid

"De huidige fase is een spannende fase", aldus Marnix. Als het aan hem ligt, zijn er een aantal dingen belangrijk in hoe we omgaan met deze dilemma’s. Ten eerste is het belangrijk om er heel open over te zijn, juist in het leiderschap; laat de dilemma’s zien, maak mensen deelgenoot en doe een beroep op de volwassenheid van de bevolking:“We moeten ook vooral de middengroep bij elkaar houden. En dan kun je heel spastisch doen en zeggen ‘maar die zorgen slaan nergens op’, maar een aantal zorgen zijn wel degelijke terecht...”

Daarnaast is het heel belangrijk dat de politiek moreel leiderschap toont. Het grote publiek heeft daar behoefte aan. Op dit moment doet de politiek aan calculerend leiderschap, omdat ze zich bezig houdt met de eventuele gevolgen bij de volgende verkiezingen. Leiders moeten de dialoog op dit morele niveau aanzwengelen en kijken waar we elkaar kunnen vinden. "Dat dit moreel leiderschap op landelijk niveau niet is ingevuld, zie ik eigenlijk als grootste gevaar […] Al we de middengroep niet bijeen houden dan denk ik dat het risico op het steeds verder uiteenvallen van de samenleving groot is. Ik hoop natuurlijk dat dat niet gebeurt."

Tot slot is er een flinke dosis wijsheid nodig om goed met deze dilemma’s om te gaan.

Hun hoop of onze angsten?

Elke week vragen we aan de persoon die we interviewen: welk duurzaam dilemma zou je de Voor de Wereld van Morgen community willen voorleggen?

Marnix: “Toen ik terugkwam uit Calais dacht ik ‘hier woedt de strijd tussen hun hoop en onze angsten’ en dat is eigenlijk nog steeds zo. En de vraag is: hoe ga je daarmee om?” [Marnix ging naar Calais toen hij vermoedde dat er een probleem zou ontstaan en liep mee met vluchtelingen in ‘de Jungle’]

afbeelding van Margot
Margot Auteur

MSc Environmental Sustainability | Hart voor natuur, milieu en échte duurzaamheid | Allergisch voor onrecht en hebzucht | Liefhebber van (Ghandi) quotes zoals “wees de verandering die je wilt zien in de wereld”

INSPIRATIE

Meer blogs in Mens en samenleving

Alle 1.552 blogs