afbeelding van Margot
Margot Auteur

Duurzaam Dilemma: Boer ontmoet designer

Judith Zengers van ZLTO over de waarde van ons voedsel

Agri Meets Design, Project: Tot op de Bodem. Foto: Willem de Kam

Of het nu over de plofkip, het paardenvleesschandaal of de megastal gaat, de voedselindustrie zit boordevol controversie. Kunnen we nog echt zeker zijn van wat we eten? En hoe kunnen we in de toekomst op een duurzame manier in ons voedsel blijven voorzien? De manier waarop we de productie en distributie van voedsel organiseren weegt steeds zwaarder op het milieu, ons landschap en onze gezondheid. Dit keer in Duurzaam Dilemma: Judith Zengers van ZLTO over de dilemma’s op het gebied van eerlijke en duurzame voedselproductie.

Het kan beter

Judith Zengers is programmamanager Agri Meets Design bij ZLTO. Agri Meets Design is een platform waar boeren en ontwerpers elkaar ontmoeten en samenwerken aan maatschappelijke vraagstukken binnen de land- en tuinbouwsector. Na jarenlang werken bij overheden en in de agrarische sector begon ze zich af te vragen of het niet beter zou kunnen.

Vanuit de overheid wordt van boeren gevraagd dat ze duurzamer gaan produceren, zo moeten ze bijvoorbeeld zorgen voor meer biodiversiteit op hun land. “Nu is het een heel erg subsidie gedreven aanpak en dat is niet echt houdbaar. Eigenlijk moet dat anders; mensen zouden moeten willen betalen omdat de boer door anders te boeren bijvoorbeeld bijzondere producten biedt. In mijn werk probeer ik te helpen dit soort producten beter op de markt te krijgen”, aldus Judith.

Agri Meets Design

Agri Meets Design geeft boeren en ontwerpers de gelegenheid elkaar te ontmoeten en vervolgens samen aan concrete projecten te kunnen werken om vraagstukken in de landbouw aan te pakken. De ontwerpers helpen de boeren door hun andere manier van kijken aan slimme en vernieuwende oplossingen. Van 2013 tot 2015 zijn 180 vraagstukken ingediend. Daaruit zijn allerlei verschillende samenwerkingen ontstaan op uiteenlopende thema’s: van bodemproblematiek tot schaalgrootte en bokkenvlees. Zo bedachten ontwerpers bijvoorbeeld de Mannenvlees BBQ om het vlees van de mannetjes aan de man te brengen; normaal gesproken worden haantjes namelijk vrijwel direct na de geboorte vergast, stieren worden zo snel mogelijk verkocht aan de mesterij en de bokken worden naar het zuiden geëxporteerd. En dat terwijl je hun vlees prima kunt eten.

In het project FoodLabPeel kijken ontwerpers samen met boeren uit de Peel, een regio met veel intensieve veehouderijen, hoe ze de prangende vraagstukken van de boeren in deze regio kunnen oplossen. Sinds 2013 doet Agri Meets Design jaarlijks mee aan de Dutch Design Week. Hier toont zij bijzondere ontwerpprojecten op het snijvlak van landbouw, en design. 

De waarde van ons voedsel

Er spelen vele dilemma’s in de voedselindustrie, vertelt Judith. Vaak gaat het over de schaal van zowel productie als distributie. Met maar enkele grote inkopers en een internationale voedselketen liggen de prijzen voor de boeren erg laag. Tegelijkertijd moeten ze dan ook nog aan allerlei maatschappelijke eisen voldoen. Wel zoeken ze zelf steeds meer naar nieuwe productiemethoden en een eigen afzetmarkt, bijvoorbeeld door direct aan de consument te verkopen.

Behalve dilemma’s over de juiste schaalgrootte, speelt in ieder vraagstuk de vraag ‘wat vinden we dat ons voedsel waard is?’ Zijn we wel of niet bereid om andere keuzes te maken in ons eetpatroon of willen we meer betalen voor dingen die we belangrijk vinden zoals dierenwelzijn, gezondheid en lokaal eten? Judith: “Als we voor het schap staan kiezen we toch vaak met onze portemonnee, ik zelf ook. En dan probeer ik de rechtvaardiging te zoeken, maar die is er eigenlijk niet. Het is lastig om die keuze te maken.”

Soms moeten we voorbij onze eigen waarden durven kijken, legt Judith uit. Daar kunnen designers bij helpen. Een voorbeeld is Nieuw Design voor geitenvlees. In Nederland eten we graag geitenkaas en daar hebben we de vrouwelijke geiten voor nodig, maar de mannen zijn direct na de geboorte ‘overbodig’. Dat is voor een boer natuurlijk niet handig. 

Als we graag van geitenmelk en geitenkaas willen genieten, moeten we ook erkennen dat die mannetjesgeiten er toch echt zijn en dat we dan misschien ook het vlees zouden moeten eten. Twee designers hebben bij dit vraagstuk geholpen bij de conceptontwikkeling voor een start-up om dit geitenvlees op een voor mens, dier en natuur voordelige manier op de markt te zetten.

Agri Meets Design helpt  dus bij het vinden van creatieve oplossingen voor dilemma’s binnen de landbouw en wil het makkelijker maken voor consumenten om bewuste keuzes te kunnen maken.

Wat is jouw voedsel je waard?

Elke week vragen we aan de persoon die we interviewen: welk duurzaam dilemma zou je de Voor de Wereld van Morgen community willen voorleggen?

Judith: “Wat is ons voedsel ons waard? Wat heb je over voor eten dat volgens jouw waarden wordt geproduceerd? Ben je echt bereid meer te betalen daarvoor? En waarom wel of niet?”

afbeelding van Margot
Margot Auteur

MSc Environmental Sustainability | Hart voor natuur, milieu en échte duurzaamheid | Allergisch voor onrecht en hebzucht | Liefhebber van (Ghandi) quotes zoals “wees de verandering die je wilt zien in de wereld”

INSPIRATIE

Meer blogs in Mens en samenleving

Alle 1.551 blogs