afbeelding van Madelon de Lepper
Madelon de Lepper Auteur

De zorgrobot: collega of vervanger?

Bieden zorgrobots de oplossing voor vergrijzing?

Zorgrobot Alice
Zorgrobot Alice

Mensen worden steeds ouder. Dat is eigenlijk goed nieuws, maar dat betekent ook een flinke uitdaging voor de zorgsector. Bieden zorgrobots de uitkomst? Johan Hoorn, maker van zorgrobot Alice, vertelt over de inzet van robots in de zorgsector.

In de toekomst zijn er niet genoeg mensen om goed voor alle ouderen te kunnen zorgen, en dat is een nare gedachte. Dat is niet alleen voor de ouderen geen goed vooruitzicht, ook voor zorgverleners zal de druk alleen nog maar groter worden. Dr. Johan Hoorn, onderzoeker aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, doet onderzoek naar sociale robots. Daarnaast deelt hij op Robopop - een pop-up lab voor social robotica - zijn kennis op dit vlak. Daar kun je aan robots werken en met robots socializen. Vorig jaar was er zelfs een robotband die muziek kwam maken!

De talloze mogelijkheden van zorgrobots

Het bovenstaande laat eigenlijk doorschemeren wat de robots allemaal al kunnen. Hoorn heeft zelf de zorgrobot Alice ontwikkeld: een robot voor ouderen. Deze ouderen zijn vaak eenzaam. Alice zorgt niet alleen voor gezelligheid bij de ouderen, ze helpt ook met praktische zaken. Alice kan bijvoorbeeld met fysiotherapie ondersteunen en biedt een luisterend oor. Ze kan zelfs eigen keuzes maken. De documentaire ‘Ik ben Alice’ laat zien dat de ouderen in korte tijd al een band opbouwen met de robot. Hoorn vertelt: “Voor de weken dat Alice bij de ouderen over huis kwam, waren de effecten zeer heilzaam. Het was aan het eind zelfs pijnlijk de robot weer weg te halen.”

Zorgrobots voor beweging, gezelschap en mentale hulp

Naast Alice zijn er veel andere robots in de zorg. “Er zijn robots zoals Zora, die meer op lichamelijke oefening zijn gericht of Paro, die eigenlijk een geanimeerde knuffel is. Robots als KASPAR zijn voor mensen met autisme. Alice heeft van al deze machines de meeste emotie-expressie.” Alice knikt, maakt goedkeurende geluiden en vraagt verder als je een verhaal vertelt. De robots kunnen op verschillende manieren helpen: Zora helpt bijvoorbeeld ook goed bij mensen met autisme.

Zora heeft juist geen gezichtsuitdrukking, en dat heeft ook z’n voordelen: mensen met autisme kunnen dat soms lastig herkennen. De NPO-documentaire over Zora ‘Nooit meer eenzaam met Zora, een zorgrobot’ laat ook duidelijk zien dat het op een gegeven moment niet meer uitmaakt of de robot er ‘echt’ uit ziet, of niet. De ouderen zijn weer in gesprek, geven antwoord op Zora’s kinderlijke vragen. Ze blijven alert als Zora in de buurt is.

Paro, daarentegen, lijkt op een zeehond en wil het gezelschap van een dier nabootsen. Hij maakt geluiden, beweegt z’n kop en poten en is heerlijk om te aaien. De effecten zijn erg positief: gebruikers worden socialer, en Paro vermindert de stress bij zowel de gebruikers als bij de zorgverleners, omdat zij hun aandacht kunnen verdelen. 

Stijlvolle designrobots met een functie

Tinybots, een start-up uit Nijmegen, heeft in de afgelopen jaren veel succes geboekt met zorgrobot Tessa. Geen dier, geen gezichtsuitdrukking, maar van hout én met planten bovenop. Tessa herinnert ouderen aan hun medicijnen of een bezoek van familie en merkt het als het wel erg lang stil blijft. Tessa is sinds maart 2018 bij al 500 Nederlandse ouderen te vinden en kost omgerekend zo'n €1 per dag. 

Een bijzonder type zorgrobot is Somnox, een slaaprobot.  Deze knuffelrobot helpt mensen van alle leeftijden, die last hebben van slaapproblemen. Het is de eerste slaaprobot ter wereld! Somnox helpt je rustig adem te halen, registreert je slaappatroon en zorgt ervoor dat je rustig wakker wordt, met een natuurlijk licht. 

De zorgrobot: alleen maar positief?

Ondanks deze positieve resultaten zijn er ook veel mensen sceptisch. Is menselijk contact niet veel belangrijker? Ook is er angst: is het zorgpersoneel straks overbodig als er robots zijn? “Zorgverleners hebben vaak gemengde gevoelens. Ze zijn blij voor hun cliënten omdat het zo goed aanslaat en het welbevinden wordt bevorderd. Zij vrezen ook voor hun baan. Wat men zou moeten leren is hoe het werk verandert en dat de zorgrobot een ondersteunende collega wordt en niet een baantjesjager”, vertelt Hoorn.

Over de langetermijneffecten met Alice is nog niet veel bekend. “Langer dan deze vijf weken heeft nog niemand ooit een proefneming gedaan met Alice. Daarover weten we dus niks.” De robot is natuurlijk een robot en geen mens - er blijft dus sturing nodig. Ondanks het feit dat het een robot is, helpt het wel in bepaalde behoeften te voorzien.

Zorgrobots in de toekomst

Worden zorgrobots in de toekomst nog meer gebruikt, zoals nu Zora en Paro al regelmatig ingezet worden in zorgtehuizen, ook in Nederland? “Dat is moeilijk te zeggen. Hoe het nu gaat, zal het hier in Nederland nog wel 20 jaar in beslag nemen. Als we er onze schouders onder zetten, kan het met twee jaar bekeken zijn. Maar ik zie een niet zo heel moedige samenleving, die liever toekijkt dan aanpakt.”

Zouden de zorgrobots überhaupt betaalbaar zijn? “De betaalbaarheid hangt af van de schaal waarop er geproduceerd kan worden. En van de modellen die je uitbrengt: van heel simpel naar zeer geavanceerd. Mensen zullen een sociale robot kopen voor gezelschap, om langer zelfstandig te blijven en om zichzelf sociaal mee te onderscheiden, zoals men dat ook met kleding of een auto doet.”

afbeelding van Madelon de Lepper
Madelon de Lepper Auteur

Een realistische idealist en online (eind)redacteur. Geïnspireerd door reizen en door clichés als “als niets zeker is, is alles mogelijk”. Verdiept zich graag in nieuwe technieken, mensen, systemen en de wereld. Dol op lijstjes.

INSPIRATIE

Meer blogs in Mens en samenleving

Alle 1.496 blogs