afbeelding van karen
karen Auteur

De soja-footprint

Een kort maar krachtig onderzoek naar de geheime doch verwoestende impact van de sojaboon.

Het geheime leven van soja
De soja-footprint

We eten steeds meer soya; als vleesvervanger, als boontjes in de salade, en als ingrediënt in heel veel verschillende producten. Wat is de ecologische en sociale duurzaamheid van de sojaboon? Karen ging op onderzoek uit.

Geluk zit in de kleine dingen. En dat is waarheid. Zo word ik zielsgelukkig van een krant lezen in een café met een koffie verkeerd aan mijn zijde. Voor die ‘verkeerd’ gebruik ik sojamelk. Maar die sojamelk zit mij de laatste tijd niet helemaal lekker, want soja is niet duurzaam heb ik gehoord. De sojateelt is zelfs zeer schadelijk voor het milieu. Zo schrijft Wereld Natuur Fonds (WWF) dat deze agricultuur een verwoestende impact heeft op allerlei ecosystemen: voor de bouw van de plantages worden namelijk veel bossen gekapt, en dan voornamelijk in het epicentrum van biodiversiteit maar ook van de sojateelt, Zuid-Amerika (alleen al in De Amazone wordt er 600.000 hectare per jaar gekapt. Ter vergelijking: 1 hectare is 1,5 voetbalveld).

Ridders rond de soja-tafel

De verdelgende impact van soja op ecosystemen gaf WWF voldoende reden om in te grijpen. In 2006 richtte ze daarom de ‘Round Table on Responsible Soy’ (RTRS) op. Dit internationale multi-stakeholder initiatief ontwikkelde mondiaal geldende standaarden voor de productie en handel van soja. Zoals de voorwaarde dat de sojamarkt minder gedomineerd wordt door de genetisch gemanipuleerde sojaboon.

In Nederland worden deze standaarden gewaarborgd door platform Task Force Duurzame Soja. Jammergenoeg staan de RTRS-standaarden niet op verpakkingen en weten wij als consument niet of we bijdragen aan een duurzame teelt. Dit heeft alles te maken met het volgende punt: soja uit Zuid-Amerika wordt niet gebruikt voor menselijke consumptie, maar als veevoer. Milieucentraal stelt dan ook: ‘wie zich zorgen maakt om ontbossing of de kap van het tropisch regenwoud kan gewoon beter geen vlees eten’. Helder. 

Collectief vlees laten staan

Maar hoe zit het dan met vleesvervangers, die zijn toch juist vaak van soja gemaakt? Klopt, maar daar hoeven wij ons niet al te veel zorgen om te maken. Slechts 6% van de verbouwde soja zit in producten zoals tofu, tempeh of andere vleesvervangers. Deze soja, en die in mijn koffiemelk, wordt verbouwd in Amerika of Europa. Hiervoor worden geen regenwouden gekapt. Zolang wij onze vleesvervangers of sojamelk duurzaam aanschaffen doen wij nog steeds goed werk.

De echte boosdoener is de soja uit Zuid-Amerika die wereldwijd wordt ingezet als veevoer. Zo draagt de aankoop van vlees bij aan de ontbossing in Brazilië, Bolivia en Paraguay. Maar ook op sociaal gebied zorgt het verbouwen van dit veevoer voor veel problemen, zoals gedwongen landonteigening. Hierdoor verliest de inheemse bevolking niet alleen land maar ook werk én voedselvoorziening. Een kwalijke zaak dus. Vooral omdat de vraag naar soja heel hoog is: voor één kilo rundvlees is zeven kilo soja nodig. 

De Keurmerkenwijzer

De sojaproductie is de afgelopen 50 jaar is vertienvoudigd. En nadelig maar logische ontwikkeling, want soja zit in veel meer producten dan wij denken zoals sauzen, snacks, brandstof en zelfs in zeep. Soja ontlopen lijkt soms wel onmogelijk.  

Voor een betere keuze in de winkel kun je op de Keurmerkenwijzer letten. Wanneer een product een goed keurmerk bevat, weet je dat de soja duurzaam geteeld is. Producten die aan deze eisen voldoen zijn bijvoorbeeld Alpro, Provamel en Vbites, maar ook Puur & Eerlijk van Albert Heijn volstaat. Een overzicht van alle keurmerken vind je hier.

Vote with your fork

Het Keurmerkenwijzer is een goede zaak, ook al stelt zij geen eisen aan ontbossing.  Maar zoals een bekend spreekwoord luidt: alle kleine beetjes helpen. En dat is echt zo. Dit werd mij meer dan ooit duidelijk toen ik onlangs een boekpresentatie van Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) en financieel geograaf Ewald van Engelen bijwoonde. Het boek ‘De Kanarie in de Kolenmijn’ gaat over de onlosmakelijke relatie tussen milieu en economie. Kort door de bocht stelt dit boek dat ‘alle aankoopbeslissingen politiek zijn’.

Iedere keer hebben wij als consument de macht om ons beste beentje voor te zetten. Ik kan ervoor kiezen om een aankoop lokaal aan te schaffen in plaats van bij een grote multinational, en zo draag ik indirect bij aan een beter milieu en de lokale economie. Dit geldt ook voor de sojateelt. Deze agricultuur moet volgens Thieme en van Engelen gewoon kleinschaliger: op regionaal niveau en gedemocratiseerd, om precies te zijn.

Allemaal lokaal: 100% lokaal veevoer

Het initiëren van regionaal gedemocratiseerde landbouw sluit goed aan bij de missie van Milieudefensie die met hun campagne ‘Allemaal Lokaal’ een goed alternatief tegen de Zuid-Amerikaanse sojateelt bieden. Samen met veehouders en overheid startten ze de campagne om te streven naar 100% lokaal veevoer in Nederland. Inmiddels zijn er al een aantal oerwoudvrije producten op de markt. Een tegengeluid aan de gevestigde orde laten horen kan dus wel. Voor meer informatie over dit circulaire initiatief vind je hier.

En die gelukzalige koffie?

Al met al laat dit korte onderzoek mij inzien dat de uitspraak weet wat je eet echt opgaat. Soja is niet goed voor het milieu, maar het is in ieder geval veel beter dan het eten van vlees. De sojateelt zou in ieder geval veel minder negatieve gevolgen hebben wanneer zij circulair gelokaliseerd wordt.

Jij en ik kunnen het verschil maken door (1) minder vlees te eten of (2) enkel soja van duurzame teelt te kopen. Mijn geluk makende soja-koffie verkeerd kan ik nu met een geruster hart kunnen drinken, want veel horecazaken verkopen sojamelk van de betere merken.

 

afbeelding van karen
karen Auteur

Duurzaam onderneemster sinds 2016. Met kaatje-van-alles werk ik als freelance communicatie maker en strategisch adviseur voor betekenisvolle bedrijven. O ja, ook schrijf ik erg graag voor platforms die de wereld leuker maken, zoals VDWVM en NLKantelt. Samen kunnen we meer dan alleen.

INSPIRATIE

Meer blogs in Natuur en milieu

Alle 1.552 blogs