afbeelding van Elky Rosa
Elky Rosa Auteur

De klimaatvluchteling: fictie of werkelijkheid?

Een interview met Rene Perey, initiatiefnemer van startup denktank Climate Refuge.

Rene Perey, initiatiefnemer van startup denktank Climate Refuge
Rene Perey, initiatiefnemer van startup denktank Climate Refuge

Stel, het land waar jouw huis staat wordt verzwolgen door de zee. De plek waar je woont, werkt en je kinderen grootbrengt verdwijnt. Voor velen van ons een ver-van-je-bedshow. Voor mensen in de Stille Oceaan de werkelijkheid. Zijn de mensen die vertrekken uit hun land door een veranderend klimaat vluchteling of migrant?  Anders gesteld: wie is die klimaatvluchteling? Rene Perey, initiatiefnemer van startup denktank Climate Refuge legt uit hoe het zit.

De klimaatvluchteling

‘Eigenlijk is de term “klimaatvluchteling" juridisch onjuist’ zegt Rene. ‘Ze bestaan niet voor de wet. Het is geen grond in het VN-Vluchtelingenverdrag uit 1951.’ Rene vertelt dat vluchtelingen die gevaar lopen vanwege oorlog, politiek geweld, afkomst of religie op basis van dit verdrag in een ander land asiel kunnen aanvragen. Zij verkrijgen hiermee een vluchtelingenstatus en bijbehorende bescherming. Voor een “klimaatvluchteling” gaat dit niet op. Het ontbreken van een duidelijk internationaal juridisch kader en een echte definitie heeft dan ook grote gevolgen voor iedereen die huis en haard verlaat door droogte, overstromingen of andere extreme weersomstandigheden. ‘Deze mensen vluchten omdat hun woonplaats onleefbaar is geworden door klimaatverandering. Maar door het ontbreken van een juridisch kader vallen ze onder de  “normale" migranten en hebben ze geen recht op bescherming.’ Je kunt dus eigenlijk niet zomaar spreken van een klimaatvluchteling. De werkelijkheid is veel gecompliceerder. 

Het belang van bescherming

Ondanks dat, duikt de term “klimaatvluchteling” steeds vaker op. Wanneer je bedenkt dat de zeespiegel in het zuidwesten van de Stille Oceaan vijf keer sneller stijgt dan op andere plekken, met als gevolg dat hele woonplaatsen verdwijnen, dan kun je er ook niet meer om heen dat klimaatverandering een reële bedreiging is. Rene: ‘Taro, een stadje op de Salomonseilanden, is bijvoorbeeld helemaal verhuisd door klimaatverandering. Als land zijn ze daar bezig met het verdwijnen van hun leefomgeving. Ze houden hun wegen niet meer bij in de wetenschap dat het eiland verdwijnt. Ik vind dit een bizarre gewaarwording.’ Het verdwijnen van de Salomonseilanden is een voorbeeld waarbij overduidelijk is dat klimaat de directe reden voor vertrek is. ‘Zo duidelijk is het niet altijd. Het is lastig om te duiden wanneer er sprake is van klimaatverandering. Sommige mensen in het congres van de VS geloven niet eens in het bestaan van klimaatverandering!'

Morele verplichting

Of de Amerikanen het nu wel of niet geloven, in de komende jaren moeten we er rekening mee houden dat er steeds meer mensen op de vlucht slaan voor plotselinge extreme weersverschijnselen. Denk aan extreme droogte, orkanen en overstromingsgevaar. Deze veranderingen kunnen de bodem van een conflict vormen. Zo bestaat de (controversiele) theorie dat het klimaat een grote rol in het huidige conflict in Syrië speelt. Door de extreme droogte in 2006-2007 werden landbouwgrond en waterreservoirs in korte tijd uitgeput. Het platteland werd onleefbaar waardoor mensen naar de steden trokken. Armoede, overbevolking, ziekte, werkloosheid en criminaliteit waren het gevolg. Het hebben van geen water of voedsel zal hele volksstammen op de been brengen. 'Hierbij zijn de minder ontwikkelde landen het kwetsbaarst, terwijl de rijke landen vaak de veroorzakers zijn', stelt Rene. ‘Ook de westerse landen hebben te maken met klimaatverandering, maar zij vinden wel een oplossing. Ik vind daarom dat wij de morele verplichting hebben om de minder ontwikkelde landen hierin te helpen en mensen op te vangen die dat nodig hebben.'

Een nieuw verdrag/statuut/wet?

De vraag is natuurlijk hoe we moeten omgaan met de komst van deze “klimaatvluchtelingen" en hen bescherming kunnen bieden. Een deel van het probleem kan volgens Rene ondervangen worden door het wijzigen van het juridisch kader. Dit kan bijvoorbeeld door het aanpassen van het VN-vluchtelingenverdrag of een heel nieuw verdrag schrijven. Maar dit is in praktijk niet voor de hand liggend omdat het veel te tijdrovend is om alle verdragslanden met de neuzen dezelfde kant op te krijgen, stelt Rene. Het sluiten van bilaterale overeenkomsten tussen twee landen heeft volgens Rene daarom meer kans van slagen. ‘In de Stille Oceaan zie je dit nu al gebeuren. Landen vragen elkaar: mochten we verzwolgen worden door de zee, wil jij ons dan opnemen? Landen komen er onderling uit.' 

Verandering door bewustzijn

Hoewel klimaatverandering en haar gevolgen de grootste uitdaging gaat zijn in de 21e eeuw, staat het onderwerp niet hoog op de politieke agenda. Sinds november 2015 is Rene daarom gestart met Climate Refuge. Op dit moment vooral een blog, maar Rene heeft de ambitie om Climate Refuge uit te bouwen tot een denktank. Hiermee wil hij informeren en adviseren, en zo mensen doen laten beseffen dat klimaatverandering en ontheemd raken voor sommige mensen de werkelijkheid zijn. Een situatie waar de wereld haar ogen niet voor mag sluiten. ‘Gelukkig zijn er veel goede initiatieven die het onderwerp op de kaart zetten, zoals bijvoorbeeld het Nansen-initiatief. Met Climate Refuge wil ik ook een bijdrage leveren. Verandering begint bij bewustzijn, daar geloof ik in.’ 

Oproep

Wil je meedenken? Rene Perey vindt het leuk als je contact met hem opneemt om te kijken of samenwerking mogelijk is. Je kunt contact opnemen door een mailtje te sturen naar info@climaterefuge.org.

Benieuwd naar meer over klimaatbescherming en de nieuwste ontwikkelingen op dit gebied? Lees dan snel onze pagina over alles wat je over klimaatverandering wilt weten.

afbeelding van Elky Rosa
Elky Rosa Auteur

freelance journalist / presentator / schrijver met een focus op kunst, cultuur, onderwijs en ondernemerschap.

INSPIRATIE

Meer blogs in Mens en samenleving

Alle 1.552 blogs