afbeelding van hetkanWel
hetkanWel Auteur

Bali dreigt haar betoverende rijstvelden landschap te verliezen

Een verhaal over droogte en het belang van het eeuwenoude Balinese Subak systeem

Foto: Bianca Irene op de rijstvelden in Bali

Een oeroud systeem van duurzaam landbouw- en waterbeheer staat onder druk. Dit Balinese Subak systeem heeft Bali haar karakteristieke Sawah (rijstvelden) landschap gegeven. Deze rijstvelden hebben al menig toerist betoverd met hun schoonheid, maar de rijstvelden en de andere elementen die tot het systeem behoren worden bedreigd door droogte en massatoerisme. Hiermee loopt Bali het risico tegelijkertijd haar karakteristieke cultuurlandschap én haar eeuwenoude kennis van duurzame landbouw en duurzaam waterbeheer te verliezen.

“Het Subak systeem staat aan de basis van het Balinese leven”, vertelt Bianca Irene Hulst ons. Bianca wil een project opzetten om het Subak systeem te beschermen. Ze is orthopedagoge en ging in juli 2013 voor een jaar naar Bali waar ze ook haar partner ontmoette. Ze ervoer in die tijd het echte Balinese leven en kwam er achter hoe belangrijk de Subak is voor Bali en ook dat dit prachtige systeem bedreigd wordt door een watertekort, iets wat zij ook zelf in Bali heeft ervaren. “Het Subak systeem is behalve een prachtig ecowatermanagementsysteem ook verweven met de Balinese cultuur. Op Bali is water niet alleen om je mee te wassen, of om mee te bevloeien, maar water is de basis van de religie. Water en ook rijst is het dagelijkse voedsel en wordt in alle religieuze ceremonieën gebruikt.”

 

Water is leven

Het watertekort wat speelt op Bali is onderdeel van een groter mondiaal probleem. Iedereen weet dat water essentieel is voor het leven. Mensen bestaan voor zo’n 65% uit water en zonder het kleurloze dorstlessende goedje leggen we volgens Gezondheidsnet al na ongeveer vier dagen het loodje.  Maar niet alleen mensen zijn afhankelijk van schoon zoet water, alle andere dieren hebben het net zo hard nodig als wij. Ook bomen en planten (ons voedsel) kunnen natuurlijk niet groeien zonder water. In de droogste gebieden op onze planeet hebben de dieren en planten die daar leven allemaal hun eigen manieren ontwikkeld om toch aan water te komen.

Volgens National Geographic is van al het water op onze planeet maar 2,5% zoet water, waarvan maar 1% gemakkelijk toegankelijk is. Uiteindelijk is maar 0.007% beschikbaar voor de 7 miljard mensen die er op wonen. Wij mensen zijn er over het algemeen niet erg goed in om verstandig met ons kostbare water om te gaan. Zo heb je bijvoorbeeld 2400 liter water nodig om een hamburger te produceren. Bovendien verbouwen we veel water intensieve gewassen in droge regio’s.Door klimaatverandering verandert de waterbeschikbaarheid op aarde (IPCC). De voorspellingen zijn dat er meer en vaker extreme droogtes zullen voorkomen, juist in de gebieden die al relatief droog zijn. Eveneens zullen de nattere regio’s vaker getroffen worden door extreme regens en stormen. De beschikbaarheid van het zoete water is dus aan het veranderen. De afgelopen tijd zijn er extreme droogtes geweest in  onder andere Brazilië, California en Bali.

Terwijl de vraag naar water stijgt, is er steeds minder van beschikbaar. Dit komt behalve door klimaatverandering ook door water intensieve landbouw, bevolkingsgroei en vervuiling door de industrie (Food and Water Watch). Zoals hierboven werd uitgelegd: zonder water geen voedsel. Het stijgende watertekort wereldwijd kan voor grote problemen zorgen in de toekomst. Op Bali, echter, is men er met het Subak systeem in geslaagd om al eeuwenlang efficiënt gebruik te maken van het beschikbare water zonder het op te maken. Zo voorziet het in voedsel zonder het gebruik van kunstmest of pesticiden. Er is dus veel te leren van de Subak op het gebied van duurzaam watermanagement en verlies van de Subak betekent zowel verlies van het prachtige landschap als de bijbehorende kennis van duurzame landbouw en duurzaam water management.

Wat is Subak precies?

Subak is een watermanagement systeem dat al vanaf de 11de eeuw wordt gebruikt om het watergebruik op de rijstvelden van Bali te regelen. Het gaat om een enorm bolwerk van zo’n 1200 water collectieven die werken in de vorm van een coöperatie. Elke waterbron wordt door 50 tot 400 zogenaamde subaks gemanaged. Zij coördineren wanneer en waar ze rijst planten en hoe het beschikbare water hiervoor moet worden ingezet. De boeren planten de rijst op verschillende tijden in het seizoen zodat de beschikbare waterbronnen niet uitgeput worden. Dit principe zorgt er eveneens voor dat het uitbreken van plagen op een natuurlijke manier, zonder gebruik van pesticiden, zo veel mogelijk voorkomen wordt (UNESCO).

Subak is een integraal ecosysteem dat behalve voedsel ook tal van andere voordelen biedt:

  • het zorgt voor duurzaam gebruik van beschikbaar water (ook buiten de landbouw)
  • het biedt een leefplek voor insecten, vogels, vis en krab
  • natuurlijke controle over plagen
  • klimaatregulering; de rijstvelden hebben een koelend effect op de omgeving en zorgen voor een meer stabiele temperatuur
  • De rijstvelden voorkomen erosie en beschermen tegen grote overstromingen en modderlawines

Het subak systeem bestaat uit de bossen die de watervoorraad beschermen, het terraslandschap, de rijstvelden die verbonden zijn door een systeem van kanalen, tunnels, stuwen, dorpen en watertempels van verschillend formaat (CGIAR).

Cultuur

Behalve een eeuwenoude duurzame manier van landbouw en waterbeheer is het Subak systeem onlosmakelijk verbonden met de Balinese cultuur. Het is een voorbeeld van het Balinese principe wat Tri Hita Karana wordt genoemd. In dit principe komen de spiritualiteit, de menselijke wereld en de natuur samen. De Balinezen  kennen watertempelrituelen die een harmonieuze relatie tussen mensen en hun omgeving stimuleren. De rituelen benadrukken onze afhankelijkheid van de ‘levensonderhoudende krachten’  (zoals water) van de natuurlijke wereld (UNESCO).

 

Subak staat onder druk

Het voortbestaan van het Subak systeem staat onder druk, maar dat is niet voor het eerst. De eerste keer dat het systeem onder druk kwam te staan was in de jaren 70 toen de regering de zogenaamde ‘Groene Revolutie’ vorm wilde geven. De boeren werden gedwongen nieuwe soorten rijst zo vaak mogelijk te planten en oogsten en daarbij kunstmest en pesticiden te gebruiken. Dit leidde tot een explosie aan plagen omdat er veel te veel voedingsstoffen steeds beschikbaar waren en velden niet meer zo nu en dan leeg stonden. Het gebruik van kunstmest in het sowieso al nutriëntrijke water zorgde er voor dat veel van de kunstmest de rivieren en de zee instroomde. Dit zorgde weer voor de groei van algen die de koralen koloniseerden en afbraken. Het Subak systeem functioneert nu weer maar problemen door overmatig kunstmest gebruik elders bestaan nog steeds (World Agro Forestry).

Op het moment  verliest het landschap per jaar zo’n 1000 hectare aan rijstvelden omdat boeren hun land verkopen aan ontwikkelaars, bericht The Irrawaddy. Dit is een groot probleem omdat alle velden samen één geïntegreerd geheel vormen. Het ecosysteem wat de Subak vormt wordt dus verstoord als er elementen wegvallen door ander gebruik van het land. Bovendien vergroot de druk op andere boeren om hun land ook te verkopen. Hoewel dit een probleem is, legt Bianca Irene ons uit dat het wel begrijpelijk is dat boeren dit doen en dat ze het niet kan veroordelen. Ze vertelt dat het Balinese leven echt heel hard kan zijn en voor de boeren is het zeker geen vetpot. “De Balinese boeren werken zes of zeven dagen uitsluitend voor eten op de plank en de kostbare jaarlijks terugkerende ceremoniën. Ze kunnen niet sparen, ze hebben geen vrije dagen, geen sociale voorzieningen of zorgverzekering. Dan is het begrijpelijk dat ze hun land verkopen als het grote geld lonkt, ook al is dat korte termijn denken.”

Behalve de problemen met kunstmest en het verlies van rijstvelden aan ontwikkelingsprojecten, wordt het Subak systeem ook nog eens bedreigd door droogte. In 2014 werd Bali getroffen door extreme droogte als gevolg van onder andere klimaatverandering en ontbossing. Door de droogte moet Bali rijst importeren in plaats van dat het eiland zelfvoorzienend is zoals voorheen. Daarnaast wordt veel water gebruikt door de hotels die overal als paddenstoelen uit de grond schieten en is er sprake van overexploitatie, zo is te lezen op de website van Voor de Wereld van Morgen. "Het Subak systeem heeft in juni 2012 de UNESCO World Heritage Cultural Landscape status gekregen, maar dat is kennelijk niet genoeg geweest om het te beschermen", vertelt Bianca Irene.

 

Naar de oplossing – bescherming van het eeuwenoude Subak systeem

Bianca Irene heeft een initiatief opgezet om het Subak systeem te beschermen en het watertekort tegen te gaan/op te lossen. Om dit te bereiken wil zij een platform opzetten waar het idee omgezet kan worden in oplossingen. Dit kan in de vorm van een ‘Subak Campus’ waarin Nederlandse en Balinese ondernemers, boeren, kennisinstellingen en lokale overheden de krachten bundelen om het waterprobleem het hoofd te bieden. Er moet gezocht worden naar manieren om water duurzamer te gebruiken, afvalwater te recyclen en de bronnen die het Subak systeem van water voorziet beschermen en zout water te desalineren. Omdat Nederland een land is met heel veel kennis van watermanagement hoopt ze Nederlandse en Balinese partijen samen te brengen om samen aan oplossingen en het behoud van de Subak te werken. “Bovendien moet het voor mensen uit de watermanagementsector toch heel boeiend zijn om zo’n eeuwenoud systeem te leren kennen”, legt ze uit. Hoewel het toerisme ook onderdeel van het probleem is (rijstvelden maken plaats voor hotels en vliegverkeer draagt bij aan de klimaatverandering die gedeeltelijk verantwoordelijk is voor de droogte), pleit Bianca Irene niet voor het stoppen van toerisme want het toerisme brengt Bali ook veel goeds. Wanneer tegelijkertijd het agrotoerisme gestimuleerd kan worden profiteren zowel de lokale boeren als de toeristen. Lokale boeren verzekeren hun oogst en inkomen en toeristen kunnen blijven genieten van de Sawah terrassen (de rijstvelden). Volgens Bianca moeten er drie dingen gebeuren:

  1. De Subak moet beschermd worden: dit moet stap voor stap en in samenwerking met lokale overheden om hopelijk uiteindelijk tot centraal beleid te komen. Het moet ook aantrekkelijk zijn voor boeren om op hun land te blijven.
  2. Het watertekort, veroorzaakt door klimaat en de toeristische resorts, moet worden opgevangen. Hier kunnen bijvoorbeeld nieuwe technieken om water te besparen, recyclen en zout water te ontzouten een rol spelen.
  3. Er moet bewustzijn gecreëerd worden over het belang van Subak, zowel bij de bevolking als onder de toeristen.

Natuurlijk moet het grootste gedeelte van het werk op Bali zelf gebeuren, maar door verschillende partijen (uit wetenschap, bedrijfsleven en toerisme) samen te brengen, hoopt Bianca Irene Bali een steun in de rug te geven. Wil je meer weten over haar project, kijk dan eens op haar projectpagina

afbeelding van hetkanWel
hetkanWel Auteur

hetkanWel ziet de toekomst als een kans. Een kans voor een schonere en eerlijkere wereld. Een kans voor een verantwoorde lifestyle. Een kans voor nieuwe energie. Een kans voor dialoog. Een kans voor nieuwe media. Met hetkanWel maak je jouw wereld groener, eerlijker en leuker!

INSPIRATIE

Meer blogs in Natuur en milieu

Alle 1.552 blogs