Plastic

Welk plastic is per 3 juli verboden? 

Alles wat je moet weten over het aanstaande verbod op wegwerpplastic in Nederland.
28-06-2021 - door Birger
Bestek en bord van wegwerpplastic

Plastic wegwerpborden, bekertjes en bestek behoren officieel tot de verleden tijd. | Foto: Polina Tankilevitch via Pexels

Vanaf 3 juli 2021 worden plastic producten gemaakt voor single use, zoals bestek, rietjes en wattenstaafjes, verboden. Dan gaan de Europese Single Use Plastics (SUP)-regels in. Deze maatregelen zijn vooral bedoeld om te voorkomen dat plastic zwerfafval in de natuur en de zee terechtkomt. Ook moeten lidstaten duurzame alternatieven, zoals zeewier, voor hergebruik en recycling gaan aanmoedigen. Wat gaat er nou precies veranderen en wat kun je zelf doen om minder plastic te gebruiken? Wij leggen het je in dit artikel graag uit.

Waarom wordt wegwerpplastic verboden?

Er wordt enorm veel wegwerpplastic, ook wel eenmalig plastic of single use plastics genoemd, op de Europese stranden en in wateren gevonden. Volgens onderzoek bestaat zelfs meer dan 80% van al het zwerfvuil op zee uit kunststof, waarvan de helft plastic voor eenmalig gebruik. Dit is gevaarlijk voor mens en dier. Het materiaal bevat namelijk giftige stoffen die niet in de natuur kunnen worden afgebroken. Hierdoor duurt het wel 450 jaar voordat een plastic petflesje helemaal is vergaan.

Bovendien eten veel dieren per ongeluk plastic resten op of ze raken erin verstrikt, zoals zeehonden en vissen. Zij kunnen hier ernstig letsel aan overhouden en ziek worden. Uiteindelijk belandden deze plastic deeltjes ook weer in ons eten. Wetenschappers schatten dat mensen zo'n 45.000 stukjes microplastic per jaar binnenkrijgen. Dat is waarschijnlijk een stúk meer dan je denkt. Gelukkig kun je met onze praktische tips jouw inname van microplastics verminderen!

De verpakkingsindustrie moet dus het roer omgooien van Europa. En daar komen de nieuwe SUP-regels om de hoek kijken. Wegwerpplastic moet plaatsmaken voor duurzame alternatieven. De vraag is dan natuurlijk: welke producten worden verboden en wat zijn dan die duurzame alternatieven?

Stranden die worden overspoeld met plastic: door de nieuwe regels vanaf 3 juli 2021 moeten we dit soort beelden in de toekomst zien te voorkomen. | Foto: Paolo Margari via Flickr

Welke plastic wegwerpproducten worden verboden?

Vanaf 3 juli 2021 geldt het EU-verbod voor de volgende producten:

  • Plastic wegwerpbestek (vorken, messen, lepels en eetstokjes);
  • Wegwerpborden;
  • Plastic rietjes (behalve als medisch hulpmiddel);
  • Plastic wattenstaafjes;
  • Plastic ballonstokjes;
  • Plastic zakken;
  • Plastic roerstaafjes voor dranken;
  • Voedsel- en drankverpakking van EPS (piepschuim) zoals koffiebekers en voorverpakte vleesbakjes.

Verkopers van bovenstaande producten moeten dus op zoek naar alternatieven. Werk aan de winkel dus. Om ondernemingen te helpen, heeft het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken een handige beslisboom opgesteld. Hiermee kun je nagaan welke gevolgen de SUP-wetgeving voor jouw bedrijf heeft en of je je producten moet gaan vervangen.

De maatregel is ook van toepassing op bekers, voedsel- en drankverpakkingen gemaakt van biologisch afbreekbaar plastic, zogenaamde bioplastics waar wij al eerder over schreven.

Houten lepels, rietjes van bamboe en katoenen zakjes: zo ziet de toekomst zonder wegwerpplastic eruit. | Foto: Karolina Grabowska via Pexels

Overige maatregelen: nieuwe etiketten en vervuiler betaalt

Naast het verbod op single use plastics, wil de Europese Commissie ook het gebruik van andere plastic voorwerpen verminderen. De belangrijkste aanvullende maatregelen uit de nieuwe SUP-wet zijn:

  • Vanaf 2021 moeten landen zorgen voor minder gebruik van plastic on-the-go verpakkingen (zoals drinkbekers en voedselcontainers);
  • Vanaf 2024 moeten doppen en deksels vastzitten aan plastic flessen en drankverpakkingen. Zo worden ze automatisch ingeleverd voor recycling;
  • Plastic flessen moeten uit ten minste 25% gerecycled plastic bestaan in 2025, oplopend tot 30% vanaf 2030;
  • In 2025 moet minimaal 77% van alle plastic drinkflessen tot 3 liter worden ingezameld. In 2029 moet dit minimaal 90% zijn;
  • Het principe 'vervuiler betaalt' gaat gelden: producenten worden zelf verantwoordelijk voor (zwerf-)afval van hun producten. Dit gaat over o.a. drank- en voedselverpakkingen, drinkbekers, lichte plastic tassen, vochtige doekjes, tabaksproducten (met filters), ballonnen en vistuig. Producenten moeten onder meer zorgen voor de inzameling, het vervoer en de verwerking van die plastic producten. En voor bewustwording van de consument;
  • Vanaf 2021 komt er een voorschrift op hygiëneproducten (zoals vochtige doekjes, tampons en maandverband), tabaksproducten en drinkbekers. Hierop staat bij welk afval dit hoort (hoe af te danken). Ook staat er informatie op over de kunststoffen in het product en welk gevolg dit heeft op het milieu.

Plastic on-the-go koffiebekers worden níet verbannen, maar moeten een etiket krijgen waarop duidelijk staat tot welk afval het hoort. | Foto: Jasmin Sessler via Unsplash

De alternatieven van KLM en McDonald's

De grote vraag is nu wat producenten gaan aanbieden ter vervanging van hun single use plastic producten. Er zijn veel bedrijven in Nederland die wegwerpplastics gebruiken, maar bijna geen één onderneming gebruikt er meer dan McDonald's en KLM. Vanaf 3 juli 2021 moeten ook zij zich aan de nieuwe regelgeving houden. Eens kijken wat voor duurzamere alternatieven zij achter de hand hebben.

Bij McDonald's wordt er grootschalig ingegrepen: alle plastic rietjes worden vervangen door papieren exemplaren en het plastic bestek door hout. Verder verdwijnen ook andere plastic artikelen, zoals de deksel van de McFlurry, en gaat McDonald's hun plastic verpakkingen voor de salades verwisselen voor karton. Naar verluidt zal de verduurzaming van de Amerikaanse hamburgerketen zo'n 485 ton plastic per jaar besparen, ongeveer vier keer het gewicht van een blauwe vinvis.

Ook KLM doet wegwerpplastic in de ban: in 2019 heeft de Nederlands-Franse luchtvaartmaatschappij laten weten dat het 210 miljoen plastic voorwerpen voor eenmalig gebruik gaat vervangen door duurzame alternatieven: 100 miljoen plastic bekers door papieren bekers, 85 miljoen plastic bestekartikelen door producten van biobased materialen en verpakkingen, en 25 miljoen plastic roerstaafjes door een houten variant. Op jaarbasis bespaart dit ongeveer 1300 ton plastic, circa twee keer het gewicht van Christus de Verlosser, het bekende standbeeld in Rio de Janeiro in Brazilië.

De nieuwe, 'duurzamere' McFlurry van McDonalds: geen plastic dekseltje meer en vanaf 3 juli 2021 een houten lepeltje. | Foto: Campaign via Twitter

Leestip: Nooit meer plastic rietjes! Deze toffe alternatieven maken plastic wegwerprietjes overbodig!

UnPlastic: een duurzaam alternatief voor plastic uit bierbrouwafval

Hout en papier zijn dus favoriet als vervanging van wegwerpplastic. Maar het is de vraag hoe duurzaam deze alternatieven nou écht zijn. Want, als er bos moet worden gekapt om het houten bestek te maken, schieten we nog niet veel op qua milieuwinst. Gelukkig zijn steeds meer slimme, groene ondernemers bezig met het ontwikkelen van duurzame verpakkingsmaterialen als alternatief. Neem bijvoorbeeld Lori Goff, die met haar innovatie UnPlastic, gemaakt uit bierbrouwafval, de verpakkingsindustrie op de kop wil zetten.

“UnPlastic is transparant, kleur- en geurloos. Het materiaal is bestand tegen vetten en oliën, en is niet giftig. Je kunt het zelfs opeten!”, vertelde de Amerikaanse oprichtster tijdens haar pitch in de ASN Bank Wereldprijs-finale in 2020. "Daarnaast heeft de verpakking een hoge weerstand tegen zuurstof, wat de houdbaarheid van producten verpakt in UnPlastic aanzienlijk verlengt. Al deze kenmerken maken van UnPlastic een geschikt, duurzaam alternatief voor wegwerpplastic", aldus Goff.

UnPlastic van Outlander Materials is volgens Lori Goff het duurzame alternatief van plastics voor de verpakkingsindustrie. | Foto: UnPlastic

5x handige tips om minder plastic te gebruiken:

Het is fantastisch nieuws dat wegwerpplastic vanaf 3 juli 2021 wordt verboden. Maar niet alleen bedrijven hebben een vinger in de pap, of in dit geval de plastic soep. Ook wij als consumenten spelen een belangrijke rol.

Daarom hieronder vijf handige tips om je alledaagse plasticgebruik te verminderen: goed voor dier, milieu en jouw portemonnee:

  1. Drink kraanwater uit een herbruikbare fles, in plaats van water uit plastic flessen. Bekijk onze top 6 duurzame waterflessen voor inspiratie.
  2. Neem afscheid van je tandpastatube en gebruik een tandtablet. Ga helemaal op de groene tour met je gebit en schaf een bamboe tandenborstel van The Bamboo Brush Society aan.
  3. Doe je boodschappen met een juten of katoenen zak. Wat dacht je bijvoorbeeld van de shopper bag van Oodles & Punches?
  4. Vries voedselrestjes in met plasticvrije bakjes. Gebruik bijvoorbeeld bakjes van glas, RVS en siliconen of gewoon een katoenen zak.
  5. Open een rekening bij ASN Bank, die het Plastic Pact NL heeft ondertekend. Op deze indirecte manier, verminder je jouw plasticgebruik door te voorkomen dat plastic in de eerste plaats wordt geproduceerd. Lees hier wat wij tegen plasticvervuiling doen.

Voor nóg meer tips en inspiratie om plasticvrij(er) te leven, lees dan dit artikel van ASN Bank of bekijk deze video van Jessie Kroon, samen met haar zus Nicky dé Zero Waste experts van Nederland.

Meer plastic nieuws

Profile picture for user Birger IJsenbrand
Birger
Auteur
Na zijn stage bleef Birger betrokken bij Voor de Wereld van Morgen als vaste redacteur. Naast zijn studie monetaire economie, schrijft hij artikelen over duurzame ondernemingen, geldzaken en het klimaat met praktische tips voor een groenere lifestyle.