Mensenrechten

Wat is menstruatie-armoede? 

Menstruatie-armoede komt niet alleen voor in ontwikkelingslanden. Ook in Nederland is het een (verborgen) probleem
28-01-2021 - door Jessie
Menstruatie-armoede is ook in Nederland een probleem

Menstruatie-armoede is ook in Nederland een probleem

Ieder menstruerend persoon heeft er mee te maken: menstruatieproducten. Die krampen in je buik en stemmingswisselingen zijn natuurlijk al erg genoeg, maar wat als je ook nog eens geen geld hebt voor tampons of maandverband? Ook in Nederland is menstruatie-armoede helaas een probleem. 

Wat is menstruatie-armoede?

Op elke willekeurige dag zijn wereldwijd zo'n 800 miljoen mensen ongesteld. Maar niet iedereen ervaart daarbij dezelfde ongemakken. Volgens Wikipedia spreek je van menstruatie-armoede "wanneer mensen niet genoeg geld hebben om menstruatieproducten als tampons, maandverband of menstruatiecups aan te schaffen die nodig zijn om het menstruatiebloed op te vangen als ze ongesteld zijn". De Engelstalige term period poverty komt je misschien bekender voor, want de afgelopen jaren is de aandacht voor het probleem mede door social media vergroot. Het alternatief? Wc-papier, vodden of kinderluiers gebruiken. Of tóch die tampons kopen, maar je avondeten overslaan. 

De definitie van Stichting de Bovengrondse is nog net iets uitgebreider, en bestaat uit drie aspecten: 

  1. Toegang tot menstruatieproducten
  2. Toegang tot sanitaire voorzieningen
  3. Kennis over menstruatie

Menstruatie-armoede in Nederland

Volgens een onderzoek van Stichting de Bovengrondse en Plan International heeft bijna 1 op de 10 vrouwen in Nederland soms te weinig geld heeft (gehad) om tampons of maandverband aan te schaffen. En eigenlijk is dat natuurlijk heel schrijnend, aangezien menstruatieproducten niet echt producten zijn die je voor de lol koopt. "Vooral vrouwen tussen de 16 en 20 geven aan dat ze wel eens te weinig geld hebben om maandverband of tampons te kopen", zegt Christa Nooitgedagt van Plan International hierover tegen Trouw

Geen gratis menstruatieproducten van de overheid

Ondanks dat verschillende politieke partijen (onder andere Lillianne Ploumen en Gijs van Dijk van de PvdA) de vraag 'waarom worden deze producten niet gratis aangeboden / gratis aangeboden aan mensen die weinig geld hebben' op tafel hebben gelegd bij onder andere de minister voor Medische Zorg en staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, liet Bas van 't Wout in een Kamerbrief weten dat hij niet zover wil gaan.

In de brief is te lezen dat Bas van 't Wout de mening niet deelt dat het beschikbaar stellen van menstruatieproducten op openbare plekken zoals buurtcentra, apothekers en scholen en andere openbare plekken een bijdrage kan leveren om menstruatie-armoede in Nederland uit te bannen. Dit idee is wél al uitgevoerd in Schotland, dat als eerste land ter wereld een wet heeft die maandverband en tampons gratis maakt

In Engeland wordt sinds 1 januari 2021 niet langer btw belast op menstruatieproducten. Het tarief van 5% komt te vervallen. In de Europese Unie staan menstruatieproducten niet op de lijst van essentiële goederen en wordt er daarom wel belasting over gevoerd. Maar ook dit kan veranderen: sinds 2018 is de EU bezig met het veranderen van de wetgeving omtrent de zogenaamde 'tampon tax'

Mariah en Wendelien van Yoni maken duurzaam maandverband en tampons. Foto: Yoni

Menstruatie is een taboe-onderwerp

Samen met De Bovengrondse en Plan International willen drie gemeenten gaan bekijken of de aanschaf van menstruatieproducten kan lopen via stadspassen voor minima. In Gouda zijn de eerste plannen al gemaakt en ook in Arnhem besloot de gemeenteraad het probleem aan te pakken. Daarnaast is het volgens de organisaties belangrijk dat taboes en schaamte worden doorbroken.

Uit het onderzoek Bloedserieus onder duizend deelnemers tussen de 12 en 25 jaar blijkt dat eenderde van de ondervraagde deelnemers ongesteldheid maar een ongemakkelijk onderwerp vindt  om met vriend(in)en te bespreken. Een vijfde praat ook in het gezin niet openlijk over menstruatie. Daarnaast voelt bijna de helft van de deelnemers zich vies als ze ongesteld is en wil bijna de helft graag dat we in Nederland openlijker over het onderwerp kunnen praten. 

Menstruatietaboes worden besproken op het Jeugdjournaal. 

Een bloedserieus probleem

Waar in Nederland pesten, doorlekken en vervelende opmerkingen gevolgen van het taboe zijn, is dat in andere landen vaak nog extremer. Volgens Mascha Singeling, water, sanitatie en hygiëne-expert bij Plan International worden meisjes en vrouwen in Nepal een week lang verbannen naar een schuur als ze menstrueren, omdat ze als onrein worden gezien. In Uganda mag je als je menstrueert niet door de tuin lopen omdat gedacht wordt dat planten anders doodgaan. 

Door het gebrek aan kennis én menstruatieproducten missen menstruerende kinderen vaak meerdere schooldagen per maand. In Uganda gaat bijvoorbeeld 28 procent van de meisjes niet naar school tijdens haar ongesteldheid, aldus Plan International. “Maar wat misschien nog wel de gevaarlijkste mythe is, is dat ongesteldheid zou betekenen dat je klaar bent om te trouwen, met kindhuwelijken en tienerzwangerschappen tot mogelijke gevolgen”, aldus Singeling.

 

ASN Bank strijdt tegen menstruatie-armoede

De Bovengrondse startte daarom een inzamelingsactie voor maandverband. Hiermee wilde de stichting menstruatieproducten kopen voor circa 800 vrouwen in Amsterdam, die ze onder andere via de Voedselbank, het Leger des Heils en het Wereldhuis gaan verspreiden.

De actie leverde 45.000 euro op! De Bovengrondse heeft onder meer van de ASN Foundation 25.000 euro gekregen. Dat is een stichting van de ASN Bank die zich inzet voor duurzame projecten. Daarnaast ontving de stichting productdonaties in de vorm van nog eens 38.000 extra maandverbanden van Voor de Wereld van Morgen communitylid Yoni en 150 cups van Organicup. Hiermee kunnen 900 mensen een jaar lang geholpen worden. 

Een menstruatiecup heeft een wat hogere aanschafprijs (ongeveer 20 euro), maar kan jaren worden hergebruikt

Samen tegen menstruatie-armoede

Wil jij je ook inzetten voor het uitbannen van menstruatie-armoede in Nederland en de rest van de wereld? Mooi! Je kunt bijvoorbeeld helpen door initiatieven als De Bovengrondse, het Armoedefonds, Plan international en Kinderhulp te steunen. Lokaal poppen er ook steeds meer initiatieven op, zoals Dignity Kits van Neighbourhood Feminists en STIL Utrecht. Ook kun je producten doneren aan wijkcentra, voedselbanken en inloophuizen. 

Onthoud wel dat jouw beste keuze niet voor iedereen geldt. Wie niet constant toegang heeft tot goed sanitair - zoals bijvoorbeeld dakloze vrouwen - kan bijvoorbeeld niet altijd gebruik maken van een menstruatiecup. Ook voor mensen die besneden zijn, operatie hebben ondergaan of last hebben van vaginisme is de cup niet altijd de beste optie. 

Dit kun je zelf doen tegen menstruatie-armoede

  • Doneer aan goede doelen die zich inzetten voor het bestrijden van menstruatie-armoede
  • Doorbreek het taboe! Spreek iemand aan op vervelende opmerkingen of flauwe grappen die met menstruatie te maken hebben. En probeer er openlijk over te praten in je omgeving. 
  • Vermijd in gesprekken over het onderwerp woorden met een negatieve lading zoals 'hygiëne' en 'discreet'. Daarmee kun je iemand de indruk geven dat hij/zij 'onrein' is. 
  • Raadpleeg de digitale folder van Kinderhulp met praktische tips en tricks over het signaleren, bespreekbaar maken en oplossen van menstruatiearmoede. Je kunt hier ook docenten op attenderen. 
  • Leg een standaardinventaris aan op jouw vereniging, club of school (of die van je kinderen), die voor iedereen gratis te gebruiken is. Zet bijvoorbeeld een box of schaal in de openbare toiletten. 
  • Lees het partijprogramma van de partij waarop jij misschien wil stemmen. Hoe staan zij in dit onderwerp? En sta je daar achter? Stel vragen als er uit het partijprogramma geen duidelijkheid komt. Met jouw stem kun je (ook) het verschil maken! 
  • Maak een 'little free sanitary library'! De Weggeefwinkel aan de 2e Daalsedijk in Utrecht heeft een zelfbenoemd 'Klinikastje' opgehangen met gratis hygiëneproducten. Kopieer het idee naar jouw stad of buurt! 

Het Klinikastje van de weggeefwinkel in Utrecht. Foto: Weggeefwinkel Utrecht

Meer lezen?

 

Profile picture for user jessie_68177
Jessie
Auteur
Jessie is schreef twee boeken over een duurzame lifestyle (Het Zero Waste Project en Doe Het Zero) en gebruikt haar online kanalen om anderen te inspireren. Ze is ervan overtuigd dat duurzaam leven ook heel leuk, makkelijk en stijlvol kan zijn en is vastbesloten om met haar duurzame (plasticvrije) lifestyle de wereld te redden.