Onze bomen bezetten buitenlandse bodem 

Wetenschappers waarschuwen voor groen kolonialisme vanuit het Westen.

09-10-2020
Eiland met jonge bomen

Luchtfoto van een Indonesisch eiland vol jonge bomen. Foto: Unsplash

In een vorig artikel kwamen we al tot de conclusie dat bomen planten als CO2-compensatie geen totaaloplossing is voor ons klimaatprobleem. Het zou te lang duren voordat bomen groot genoeg zijn om veel CO2 op te nemen en er zou te weinig ruimte zijn voor al die nieuwe bomen.

Toch zie je het online steeds vaker: "Vink aan om de CO2-uitstoot van jouw aankoop te compenseren met een boom". Of je nu aan het winkelen bent voor nieuwe schoenen, een vakantie of een boormachine; steeds meer webshops bieden de mogelijkheid om je klimaatschade 'af te kopen' met een boom.

Nu hoor ik je denken, "meer bomen kunnen toch geen kwaad?". Niet iedereen is het daarmee eens. Als bomen namelijk zomaar ergens op de wereld geplant worden, zonder dat er rekening wordt gehouden met de lokale bevolking en het ecosysteem, draag je misschien bij aan groen kolonialisme. 

Wat is groen kolonialisme?

Wetenschappers waarschuwen steeds vaker voor groen kolonialisme bij natuurbeschermings- of natuurherstelprojecten. Onder groen kolonialisme verstaan ze groene initiatieven vanuit het Westen die worden uitgevoerd op andere continenten onder het mom van duurzaamheid. Aan de ene kant pretenderen westerse overheden en bedrijven zo de boodschap voor klimaatbescherming en natuurbehoud te helpen verspreiden. Tegelijkertijd verplaatsen ze de verantwoordelijkheid voor het behalen van duurzame doelstellingen naar andere landen. In veel gevallen worden regeringsleiders door westerse partijen betaald om bomen te planten, zonder dat lokale partijen om input worden gevraagd voor de juiste strategie (locatie, boomsoort, et cetera).

Het lijkt in eerste instantie een win-winsituatie: donateurs kunnen pronken met hun 'duurzame imago' en regeringsleiders laten zien dat ze zich inzetten tegen klimaatverandering én ontvangen een flinke som geld. Andere voorbeelden van groen kolonialisme, naast het planten van bomen, zijn bijvoorbeeld de aanleg van grote windmolen- of zonneparken.

Het Afrikaanse grasland is zonder bomen al een super effectieve opslagplaats voor CO2. Foto: Unsplash

Groen kolonialisme zie je helaas meestal terug in gebieden waar de lokale bevolking afgezonderd leeft of bestaat uit etnische minderheden, zoals op de uitgestrekte savannes in Zuidoost-Afrika of het Noordpoolgebied. Deze bevolkingsgroepen zijn slecht vertegenwoordigd in de politiek, waardoor hun belangen niet goed worden behartigd. Zo komt het voor dat ze opeens hun landbouwgrond of het land waarop het vee graast verliezen. 

Kenmerkend is ook het 'knippen en plakken' van duurzame plannen. Duurzame projecten worden hergebruikt zonder rekening te houden met de verschillende omstandigheden. Door deze rekenfout is de kans groot dat plannen een averechts effect hebben op zowel mens, klimaat en biodiversiteit. Zo kan een esdoorn de beste optie zijn voor een nieuw bos in Nederland, maar kan deze boomsoort in Tanzania niet overleven. Zelfs tussen aangrenzende landen kunnen grote verschillen in ecosysteem en klimaat bestaan. 

Waarom planten we bomen in het buitenland?

Volgens een prominent onderzoek uit 2019 zou de aarde 900 miljoen méér bomen kunnen dragen dan ze nu doet. Deze bomen zouden samen meer dan twee derde van alle CO2-emissies sinds het begin van de industriële revolutie kunnen opnemen.

Alle CO2 die door bomen wordt opgenomen, komt niet in de atmosfeer en draagt dus ook niet bij aan het broeikaseffect. Een strak plan dus: we planten meer bomen en voorkomen daarmee klimaatverandering. Maar 900 miljoen bomen nemen flink wat ruimte in. Waar halen we die ruimte vandaan?

In de zoektocht naar ruimte voor nieuwe bomen wordt vaak naar andere continenten gekeken. Zeker in Europa heerst namelijk de gedachte dat we al 'vol' zitten en dat er geen ruimte is die we zouden kunnen 'opgeven' voor bosgebied.

Toch vindt Eurocommissaris Frans Timmermans dat alle lidstaten van de EU een verantwoordelijkheid hebben om meer gebieden voor natuur te reserveren. Ook Nederland zal in de toekomst meer bomen moeten planten. Gelukkig lukte het Nederland in 2019 al om 1,6 miljoen extra bomen te planten.

Veel Europese landen beweren al 'vol' te zijn en geen ruimte te hebben voor extra natuur. Foto: Unsplash

Dat we de verantwoordelijkheden voor CO2-compensatie wereldwijd moeten verdelen is duidelijk. Ieder continent moet zijn best doen om, waar mogelijk, zijn uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Het is daarbij belangrijk dat overheden en het bedrijfsleven wereldwijd samenwerken en elkaar van advies voorzien.

We spreken pas van groen kolonialisme wanneer partijen vérder gaan dan adviseren. Het afschuiven van je probleem op een ander is immers makkelijker dan er zélf mee aan de slag te gaan.

Zo kan je eerlijk bomen planten

Het planten van bomen is in principe een goede zaak. Niet alle overheden of bedrijven die in het buitenland bomen planten hebben slechte bedoelingen of dragen werkelijk bij aan groen kolonialisme. Toch is het goed om voorzichtig te zijn en niet zomaar te investeren in de eerste beste partij.

Wil je graag bomen planten voor het klimaat? Kijk dan eerst eens rond in je eigen omgeving. Zijn er initiatieven in je eigen dorp, stad of provincie die lokaal bomen planten? Bij deze initiatieven heb je het meeste inzicht in de uitvoering van het project en de betrokken partijen. Als je toch graag in het buitenland wil planten, check dan in hoeverre het bedrijf samenwerkt met lokale partijen. Hoe meer inspraak lokale deskundigen krijgen, hoe groter de kans dat de nieuwe bomen een positieve invloed hebben op én klimaat én mens én biodiversiteit. 

Trees For All, bijvoorbeeld, werkt in het buitenland altijd samen met lokale deskundigen om de samenwerking zo succesvol mogelijk te laten verlopen. Zo maken ze duidelijke, doordachte afspraken over de aanleg én het beheer van het bos. Daarnaast plant Trees For All tenminste 50 procent van zijn bomen in Nederland. Daar zit je dus sowieso goed. 

Meer lezen?

Dat CO2-compensatie dus niet dé oplossing is voor het klimaatprobleem, weten we inmiddels. Wat kun je dan wel doen? Om je iets meer houvast te geven, schreven wij de volgende artikelen over hoe jij een verschil kan maken:

 

Profile picture for user aniek.moonen
Aniek
Auteur
Stagiair bij Voor de Wereld van Morgen. Ik zet me in om mensen te inspireren en te motiveren met duurzaamheidskennis. Heb je een goed idee voor een duurzaam initiatief? Meld je dan aan op Voor de Wereld van Morgen en deel het met ons!