Hoe houden we vieze auto's uit de stad? 

Rekeningrijden, investeren in het OV of het instellen van milieuzones. Wat werkt het beste?

18-02-2021
Spitsuur in Shaghai, China

Spitsuur in Shanghai. De Chinese stad probeert auto's te weren met een radicaal plan: kentekenveilingen. | Foto: Denys Nevozhai

De wereldwijde lockdowns houden de meeste mensen thuis en hebben het dagelijkse straatbeeld compleet veranderd: de ochtend- en avondspits bestaan haast niet meer en straten zijn vrijwel leeg. Het gebrek aan verkeer en bedrijvigheid leidde tot een verbetering van de luchtkwaliteit: zo daalde in Noord-Italië de CO2-concentratie met 10 procent per week, na het ingaan van de lockdown.

Steeds meer stadsbesturen willen daarom ook ná corona het autoverkeer drastisch verminderen. Dat is beter voor de leefbaarheid in de stad, de gezondheid van de mensen die er wonen én het milieu. Welke maatregelen zijn er? En zijn sommige effectiever dan andere? En wat zijn de plannen van Nederlandse politici? We vertellen je er alles over in dit artikel.

COVID zorgt voor schonere lucht

Uit de uitlaten van onze miljoenen auto's, bussen, vrachtwagens en scooters komen veel vervuilende deeltjes, zoals stikstof, fijnstof en roet. Deze deeltjes zijn slecht voor onze gezondheid. Onlangs wees een gezamenlijk onderzoek van de GGD, het RIVM en de Universiteit Utrecht uit dat het wonen naast de A10 in Amsterdam even ongezond is als het 'meeroken' van tien sigaretten per dag.

Maar door de coronamaatregelen blijven en werken mensen thuis. Als gevolg zijn er veel minder auto's op de weg: zo was het afgelopen novembermaand een vijfde rustiger dan in 2019. Dit zorgt voor een schonere lucht, in binnen- en buitenland. Zo is in New Delhi, 's werelds meest vervuilde stad, sinds kort een helderblauwe lucht te zien, doordat verkeersopstoppingen met 59% zijn afgenomen.

Dit zijn natuurlijk tijdelijke verbeteringen. Want wat gebeurt er ná corona? Als het aan de steden zelf ligt, dan blijven ze ook na de crisis het verkeer beperken om de luchtkwaliteit en bewoonbaarheid te verbeteren.

Maar welke maatregelen zijn er? En wat werkt het beste?

Leestip: is uitstootloos elektrisch rijden de toekomst?

De Poort van India in New Delhi, voor (links) en na (rechts) de implementatie van lockdownmaatregelen. | Foto: Wikimedia Commons

Zo beperken andere steden vervuilende auto's

Madrid, Londen en Shanghai: overal ter wereld proberen steden vervuilende auto's te weren. Drie verschillende maatregelen op een rij.

Madrid strijdt tegen de smog met een verbod op oude, vervuilende auto's

"Meer leven en minder dampen", dat is het doel van Madrid Central, een gemeentelijk initiatief om de hoeveelheid stikstofdioxide in de Spaanse hoofdstad te verminderen.

Het gaat om een verbod op oude, vervuilende auto's, die sinds 2018 het stadscentrum niet meer in mogen. De maatregel beperkt de toegang van oude benzine- en dieselauto’s. Hybride voertuigen met een eco-label zijn wel welkom. Overtreed je de regels, dan moet je een boete van zo'n 100 euro betalen.

Het plan werkt goed in Madrid: op de eerste dag van het verbod verminderde het verkeer op Gran Vía, de drukste straat van de stad, met eenderde. Ook in de rest van de stad reed er minder verkeer. Sinds de invoering van het verbod in 2018, steeg het OV-gebruik enorm. Madrid staat nu op plek twee in Europa als het gaat om reizigerskilometers met het openbaar vervoer. Daarbij moet wel gezegd worden dat de Spaanse hoofdstad al een van de grootste metro- en busnetwerken ter wereld had.

Sommige politici hebben kritiek geuit op het verbod. Zij zeggen dat het initiatief arme Madrileños disproportioneel raakt: zij kunnen zich geen nieuwe, schonere auto veroorloven. Anderen zien het als een noodzakelijke maatregel om duizenden vroegtijdige sterfgevallen te voorkomen.

Gran Vía, de drukste straat van Madrid, wordt autoluw. | Foto: Daniel Álvasd via Unsplash

Londen gaat rekeningrijden

Als je Londen in wilt met de auto, moet je sinds 2003 een congestion charge (tol) van ongeveer 17 euro per dag betalen. Rekeningrijden dus. Het doel van deze maatregel is om de Engelse hoofdstad autoluw te maken en reizen met het openbaar vervoer te stimuleren.

De tol betaal je op werkdagen van 07:00-22:00 uur. Zodra je de zone binnenrijdt waar de tol van kracht is, wordt je nummerbord geregistreerd en betaal je voor de hele dag. Je betaalt dus ook de volle pond als je bijvoorbeeld alleen een tandartscontrole in het centrum hebt.

Als je niet voor middernacht betaalt, dan krijg je een boete van ca. 150 euro. De inkomsten van het rekeningrijden, omgerekend zo'n 7 miljoen euro per week, worden onder meer gebruikt om het openbaar vervoer te verbeteren.

Rekeningrijden heeft the City redelijk autoluw gemaakt: sinds de invoering is er zo'n 20 procent minder verkeer in de stad. Ook nemen veel meer mensen een dubbeldekker, om zo de tol te ontwijken, blijkt uit onderzoek.

De Londense Congestion Charge is een tol van 15 pond (omgerekend zo'n 17 euro) per dag, vanaf 22 juni 2020, voor motorvoertuigen die de rode milieuzone binnenrijden. | Foto: Wikipedia

Shanghai zet rem op autobezit met kentekenveilingen

De economische hoofdstad van China kampt al jaren met een overbelast wegennet en veel smog. Shanghai staat elk jaar bovenaan het lijstje steden met de meeste luchtvervuiling. Dat is niet zo gek, want de stad telt meer dan 4 miljoen geregistreerde auto's en meer dan 26 miljoen inwoners.

In een poging om de stad leefbaarder te maken geldt sinds 2000 een radicaal plan: wie een auto wil kopen moet eerst een kenteken zien te bemachtigen via een maandelijkse loting. Elke maand zijn er zo'n 10.000 kentekens beschikbaar, maar er zijn veel meer bieders. Zo boden in juni 2018 2,8 miljoen mensen op slechts 6.400 kentekens. Omgerekend heb je meer kans om de loterij te winnen dan een nummerbord te bemachtigen op de kentekenveiling.

De drastische maatregel is echter zeer effectief: onderzoek wees uit dat het autobezit sinds de veilingen fors is gedaald. Ook levert het initiatief een jaarlijks bedrag van 650 miljoen euro op dat wordt geïnvesteerd in OV-projecten. Maar ondanks deze schijnbare successen is het onduidelijk of het ook echt tot minder smog leidt, want autobezit staat natuurlijk niet gelijk aan autogebruik.

Kentekens zoals deze, die veel geluksgetallen bevatten, gaan voor astronomisch hoge bedragen. | Foto: China Supertrends via Flickr

De beste manier om het verkeer in de stad te verminderen is...

Steden autoluw maken kan dus op allerlei verschillende manieren, maar wat is beste?

Het is lastig om één maatregel tot winnaar te kronen. Er is echter wel een belangrijke overeenkomst tussen al deze plannen: goed functionerend en goedkoop openbaar vervoer als duurzaam alternatief voor de auto. Als dit er niet is, dan bloeden plannen voor een autovrije stad al gauw dood.

Een goed voorbeeld hiervan is Oslo, dat in 2017 als eerste grote Europese stad een autovrij centrum wilde creëren. Er was geen auto meer welkom en alle 700 parkeerplekken moesten verdwijnen en worden omgetoverd tot fietspaden.

Toch liep het plan anders. Lokale winkeliers kampten met ernstige bevoorradingsproblemen en klaagden over omzetverlies, doordat klanten de winkels niet meer konden bereiken. Bewoners klaagden over vertragingen van bussen en de hoge prijs voor een ritje: een enkeltje bij de chauffeur kostte al gauw 6 euro en is maar voor 1 uur geldig. De Noorse hoofdstad heeft zelfs één van de duurste openbaar vervoerssystemen ter wereld.

Inmiddels spreekt vrijwel niemand meer van een 'autovrij' centrum: zo bestaat de helft van de parkeerplekken in de binnenstad nog steeds en zijn verdere autoluwe plannen tot nader order uitgesteld.

Je vindt alleen nog maar voetgangers en fietsers op de Karl Johans straat, de hoofdstraat van Oslo. | Foto: dconvertini via Flickr

Nog meer duurzaam stedennieuws

Profile picture for user Birger IJsenbrand
Birger
Auteur
Na zijn stage bleef Birger betrokken bij Voor de Wereld van Morgen als vaste kracht. Naast zijn studie monetaire economie, schrijft hij artikelen over duurzame ondernemingen, geldzaken en het klimaat met praktische tips voor een groenere lifestyle.