Eten en drinken
Duurzaam ondernemen

Community Supported Agriculture: zo dicht bij je voedsel kwam je niet eerder 

Samen voedsel produceren: CSA's zijn goed voor jou, de boer en het milieu.
15-09-2021 - door Koen
csa

Voedsel direct van de grond naar je bord, op duurzame wijze voor jou geproduceerd. Foto: Markus Spiske

Zien waar je eten vandaan komt en zeker weten dat het duurzaam wordt geproduceerd? Dat kan door je aan te sluiten bij een Community Supported Agriculture-initiatief: samen met de boer jouw eten verbouwen.

Er gaapt een flink gat tussen de mensen die ons voedsel produceren en ons als consument. Daartussenin zit een groot aantal partijen als groothandels en supermarken die veel bepalen over de manier waarop voedsel geproduceerd moet worden en over de prijs die ze krijgen. Als consument weet je weinig over waar en hoe je eten geproduceerd is. Bovendien gaat uiteindelijk maar een klein deel van het geld wat je in de supermarkt uitgeeft naar de boer. Dat kan anders: met Community Supported Agriculture (CSA) of gemeenschapslandbouw.

Samen met de boer voedsel produceren

Bij CSA vergeet je de supermarkt en andere tussenpartijen en ga je samen met andere consumenten een band aan met de voedselproducent. Mensen uit de omgeving betalen vooraf een jaarbijdrage aan de boer. Dat geld dekt de productiekosten en zorgt voor zeker inkomen voor de boer. Als consument betaal je dus voor het productieproces en niet voor het eindproduct. Wat je ervoor terugkrijgt? Dat moet nog blijken. Bij een goede oogst krijg je veel en ben je spekkoper, bij een slechte oogst - bijvoorbeeld door te veel of te weinig regen - krijg je wat minder. Een vorm van solidariteit dus. Het eten haal je in veel gevallen zelf op. Bij veel CSA’s kun je er ook voor kiezen mee te werken op de boerderij, of zelf je eten te oogsten. Zo kom je ook direct in contact met de boer.


Op veel CSA-boerderijen kun je zelf meewerken in de tuin, zoals hier op Bij Mei in Zoeterwoude. Foto: Jeanine Rijsdijk

Zeker zijn van duurzame voedselproductie

Duurzaamheid staat van oudsher hoog in het vaandel bij CSA’s. Veel boeren die aan CSA doen zijn biologisch of biologisch-dynamisch. Andere CSA-boeren willen niet aan de strenge regels van deze keurmerken gebonden zijn maar in praktijk volgen ze wel dezelfde principes, zoals geen of zo min mogelijk kunstmest en bestrijdingsmiddelen. Ze zorgen allemaal voor een duurzame manier van produceren, én distribueren van het voedsel. Lees: geen export naar verre landen, maar afzet in de buurt, wat heel veel transportkilometers scheelt. Je eet dus van een kleinschalige productie, gericht op de lokale gemeenschap. Doordat je er met eigen ogen bovenop zit en je de boer het hemd van het lijf kunt vragen, krijg je ook een idee of je voedsel duurzaam tot stand komt. 

Betrokken bij de boerderij

Als je lid bent van een CSA krijg je vanzelf een band met ‘jouw’ boer. Je raakt meer betrokken bij de seizoenen, je ziet wat wanneer geplant of gezaaid wordt én wanneer het geoogst kan worden. Vaak kun je er ook nog voor kiezen zelf met je handen de klei in te gaan en je eigen etenswaren te oogsten. Ook word je je bewust van de echte kosten van voedselproductie. Samen kun je er voor zorgen dat de productie van jouw voedsel eerlijk en duurzaam blijft. En: jij helpt de boer aan een zekerder bestaan, omgekeerd biedt de landbouwer openheid over zijn bedrijfsvoering, productie en boekhouding.

CSA-initiatieven in Nederland

In de jaren ’90 werden de eerste CSA’s in Nederland opgericht. Vooral de laatste tien jaar groeit het aantal snel, tot circa 30 verspreid over heel Nederland. Ze zijn er in allerlei vormen en maten, met variatie in grootte, aantal leden en de manier waarop je daadwerkelijk bij het telen en oogsten wordt betrokken. Op een kaart van het CSA netwerk zie welke CSA’s er bij jou in de buurt te vinden zijn.

Verspreid over Nederland zijn inmiddels tientallen CSA-initiatieven te vinden. Beeld: CSA-netwerk/Google maps

Nieuwe CSA’s meteen vol

Overal waar een CSA start, zeker in de buurt van een stad, is de animo direct groot. Een van de nieuwste CSA’s in Nederland is die van Mariska Verhulst, voormalig organisator van cultuurevenementen, Na een opleiding biologisch-dynamische landbouw is zij nu werkzaam op haar eigen CSA-boerderij Bij mei in Zoeterwoude (vlakbij Leiden). “Ik zat meteen het eerste jaar vol”, vertelt de kersverse boerin. “Dit jaar ben ik zelfs uitgebreid van 40 naar 105 gezinnen en ik heb alweer een wachtlijst voor volgend jaar.” Die gezinnen betalen de kosten en het loon van Verhulst en mogen gedurende het jaar zelf komen oogsten. ‘‘Zonder dat geld had ik niet kunnen beginnen, ik had nauwelijks startkapitaal. Nu kon ik direct starten, ook zonder na te denken over of ik wel kon voldoen aan de wensen van de groothandel. Bij een regulier bedrijf moet je maar hopen dat er gaan slakken in je bladgroenten komen, want dan kun je ze niet meer verkopen. Nu leg ik gewoon uit waardoor er gaatjes in de sla zitten en dat vinden mensen prima. Bij mij wordt niks weggegooid. Ik had ook bieten met muizenvraat. Ook toen waren er deelnemers die zieden: ik snij het goede deel er wel af, ik stop het toch in de blender voor een bietensap.”


Mariska Verhulst heeft met haar CSA-tuin Bij Mei in Zoeterwoude direct succes. Foto: Jeannine Rijsdijk

Deelnemers komen bij haar zelf oogsten, dus regelmatig gaat ze met hen in gesprek. “Ik stuur ook wekelijks een e-mail waarin ik uitleg wat ik aan het doen ben en waarom, ook dat er ergens rupsen in zitten en waarom ik daar niks aan doe. Mensen beginnen die keuzes te begrijpen en waarderen dat ik op een manier werk die goed is voor de natuur. Wel merk ik dat sommigen moeten wennen aan het idee dat niet alles altijd beschikbaar is. Je gaat niet naar de supermarkt om te halen wat je nodig hebt, maar je gaat nadenken wat je kunt maken met wat je op dat moment oogst. Dat is even omschakelen.” 

De touwtjes in handen als Herenboer

Bij sommige initiatieven gaat de betrokkenheid van de leden nog veel verder en hebben de leden zelf de touwtjes in handen, zoals bij het relatief nieuwe Herenboeren. Op verschillende plekken in Nederland bestaat een coöperatie van ’herenboeren’, consumenten die meer grip willen hebben op hun voedsel en samen een Herenboerderij beginnen. Om lid te worden betaal je als huishouden eenmalig 2.000 euro, een bedrag dat wordt besteed om de locatie te ontwikkelen. Daarnaast betaal je per gezinslid contributie voor het voedsel dat je krijgt, de hoogte ervan wordt door de leden bepaald. Een betaalde medewerker met een agrarische achtergrond zorgt als ‘agrarisch bedrijfsleider’, in opdracht van de leden, voor het dagelijkse werk. Inmiddels heeft Nederland tien draaiende Herenboerderijen. Daarnaast zijn al op meerdere plekken stichtingen en coöperaties opgericht om samen tot een boerderij te komen en hebben zich honderden mensen gemeld die ook interesse hebben om er eentje op te starten, zo getuigt de Herenboeren-kaart van Nederland.


CSA-boerderijen kweken vaak groenten, maar soms worden ook dieren gehouden of bloemen gekweekt. Foto Zoe Schaeffer/Unsplash

Of toch bij de markt om de hoek

Vooral in steden is het voor veel mensen een opgave om zelf de groenten bij de boer in een plattelandsdorp verderop te gaan halen. Vind je dit ook wat te veel van het goede, maar wil je toch verantwoord voedsel uit de eigen regio? Dan kun je ook kiezen voor een buurtmarkt of voedselcoöperatie die werkt volgens het CSA-principe. Dit zijn vaak groepen buurtbewoners die afspraken hebben met boeren uit de omgeving en samen producten van hen afnemen. Onder andere in de Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Tilburg en Amersfoort zijn deze markten te vinden. Ook deze markten staan op de kaart van CSA-netwerk


In voedselcooperaties nemen consumenten gezamenlijk producten af van boeren in de regio.  Foto: Peter Wend/Unsplash

Zelf een CSA beginnen

CSA’s zijn enorm populair en heel veel hebben dan ook een wachtlijst. Maar ken je nu toevallig een agrariër die hier wel voor in is, of een groep consumenten die graag met een boer zoiets zouden willen starten, dan kun je natuurlijk ook zelf een CSA opzetten. Het CSA-netwerk Nederland en haar partners kunnen daarbij ondersteunen. Wil je liever een eigen buurtmarkt beginnen? Dan heeft De Voedselwerkplaats een webinar en ‘Buurtmarkt starterspakket’ voor je.  Zo pak je de regie over je eigen voeding en help je boeren om duurzaam te produceren.

Meer lezen

Profile picture for user koen
Koen
Auteur
Koen heeft een neus voor nieuws en hart voor natuur. Schrijft over duurzaamheid en biodiversiteit en is vaak met notitieblok, videocamera of gewoon met wandelschoenen en verrekijker in de natuur te vinden. In april verschijnt zijn boek ‘Eksters houden van bling bling’.