Bakkie Trots maakt unieke koffiekopjes van lokale klei 

Iris Veentjer tovert klei van bouwplaatsen om tot keramieken kopjes, samen met mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

11-01-2021
Twee kopjes van Bakkie Trots, gemaakt van lokale klei

Klei: we hebben er als kind tijdens handvaardigheid op school allemaal mee geboetseerd. Later, op ‘de middelbare’, leerden we bij aardrijkskunde over klei als een van de grondsoorten die ons land rijk is. Maar hoe bijzonder en gelaagd klei eigenlijk is, ontdekte Iris Veentjer pas op latere leeftijd. Het vormt de basis voor haar sociale onderneming Bakkie Trots, waarmee ze koffiekopjes maakt van klei die wordt weggegraven bij bouwprojecten. Het resultaat: een unieke keramieklijn van lokale klei, die het mogelijk maakt om een geliefde plek letterlijk vast te houden. 

Het idee voor Bakkie Trots

Het idee voor Bakkie Trots is geleidelijk en per toeval ontstaan. Oprichter Iris werkte als interieurarchitect voor maatschappelijke organisaties en wilde naast haar grote projecten iets anders erbij doen. Keramiek trok haar aandacht, maar het was pas toen ze benaderd werd door een sociale werkplaats dat Bakkie Trots zich begon te vormen. De sociale werkplaats in kwestie werkte bijna het hele jaar buiten, maar zocht een binnenactiviteit voor de koude wintermaanden.

“In eerste instantie wilde ik het plantenafval dat de buitenwerkplaats verzamelde gebruiken om keramiek mee te kleuren”, vertelt Iris. “Alleen dat verbrandt in de keramiekoven. Daarna kwam het idee om met de grond zelf te gaan werken als kleurstof. Alleen: waarom zou je grond enkel gebruiken om keramiek te kleuren, als je het ook als basismateriaal kan gebruiken?” De samenwerking met de buitenwerkplaats viel uiteindelijk weg, maar het idee voor Bakkie Trots was geboren.

Geschiedenis en aardrijkskunde via een kopje

De kopjes van Bakkie Trots worden gemaakt van lokale klei – hyperlokale klei zelfs. Zo zijn er kopjes te krijgen van alleen al 10 verschillende locaties in Rotterdam: van Feyenoord tot de Schieveense Polder en de Coolsingel. Hoewel deze locaties maar enkele kilometers uit elkaar liggen, is de klei die hier in de grond zit totaal verschillend. 

Samen met een archeoloog en geoloog achterhaalt Iris het verhaal achter deze kleilagen. Die verhalen deelt Iris onder andere op de website van Bakkie Trots, samen met de geschiedenis van de locatie zelf. Op deze manier wil Iris mensen laten nadenken over de grond onder onze voeten. “De klei in Nederland is tot stand gekomen door overstromingen van de zee en rivieren. Inmiddels zijn we heel goed geworden in waterbeheersing. Maar hoe vaak staan we eigenlijk stil bij dat een groot deel van Nederland onder de zeespiegel ligt?”

Hoezeer de samenstelling van de klei van locatie tot locatie verschilt is terug te zien in de kleur van de kopjes, die enkel met transparante glazuur worden behandeld. Het ene kopje is rood, de andere rozebruin en de volgende geel. In het reliëf op de kopjes zijn de bodemlagen van de vindplek terug te zien. Net als in grafieken van grondboringen zijn de soorten grond – zoals zand, veen en grind – weergegeven in een patroon. Zo weerspiegelen de kopjes de grondopbouw van een plek en zijn ze per locatie uniek.

Soms bevat een plek meerdere kleilagen, en dus meerdere kleuren kopjes.

Met de voeten in de klei

De klei die Iris gebruikt voor haar Bakkies Trots is uitsluitend klei die weggegraven wordt bij bouw- en grondwerkzaamheden. Om aan de klei te komen struint ze bouwlocaties af in haar thuisstad Rotterdam. Als ze een interessante locatie tegenkomt, neemt ze contact op met de projectontwikkelaar om te vragen of ze de klei die normaal afgevoerd wordt kan gebruiken voor Bakkie Trots. Dat klinkt eenvoudig, maar Iris is vaak tientallen telefoontjes verder voordat ze de klei in handen krijgt. Soms trekt Iris de stoute schoenen aan en vraagt ze direct op locatie of ze wat klei kan meenemen. 

Gelukkig weten projectontwikkelaars en ook particulieren Iris tegenwoordig ook zelf te vinden en zijn er niet alleen maar Rotterdamse kopjes te krijgen. Bakkie Trots heeft ook kopjes van Texelse klei, klei uit de Beemster en klei uit Enkhuizen. Maar niet alle klei kan en wil Iris zomaar gebruiken. “Met Bakkie Trots willen we verhalen vertellen over plekken waar we leven of graag komen. De plek waar de klei vandaan komt moet dus wel een plek van belang zijn, met historie”. Ook moet de klei van goede kwaliteit zijn. Iris start dus op elke locatie ook met het nemen van monsters. Helaas is veel grond in Nederland verontreinigd en dus niet bruikbaar.

 Iris met haar voeten in de klei.

Een fijne werkplek voor iedereen

Voor de productie van de keramieken kopjes werkt Bakkie Trots met mensen die een afstand hebben tot de arbeidsmarkt. “Ik vind dat iedereen een plek op de arbeidsmarkt verdient en daar wil ik aan bijdragen”, vertelt Iris hierover. Zelf is Iris dyslectisch en kreeg vroeger te horen dat ze het daardoor nooit ver zou schoppen. “Terwijl als je mensen steunt, ze zoveel meer voor elkaar krijgen dan ze zelf hadden verwacht”.

Iris probeert het productieproces en andere werkzaamheden zo te plannen dat de kwaliteiten van haar medewerkers optimaal tot hun recht komen. “Een van mijn medewerkers heeft bijvoorbeeld ontzettend veel oog voor detail. Ik zorg er dan voor dat ze op haar werkdag dingen kan doen waarbij ze haar skills goed kan benutten. Ze gaat dan aan de slag met het wegwerken van bubbeltjes in de klei, of het controleren op scheurtjes in de glazuur”. 

Foto: Bas Czerwinski

De toekomst van Bakkie Trots

Op het moment is Bakkie Trots alleen nog te krijgen via de webshop van Bakkie Trots, maar als het aan Iris ligt worden de kopjes binnenkort ook op andere plekken verkocht. Maar, niet zomaar elke locatie komt in aanmerking als verkooppunt. “Ik vind het belangrijk dat de plek waar de kopjes verkochten worden aansluiten bij het verhaal en de missie van Bakkie Trots of dat het duurzame winkels zijn”, zo vertelt Iris. “Bij de Bijenkorf zul je Bakkie Trots bijvoorbeeld niet snel aantreffen”. Wel is Iris in gesprek met het Baggermuseum en VVV Informatiepunten.

Ook hoopt Iris in de toekomst te groeien met Bakkie Trots, zowel qua aantal locaties waar kopjes van te krijgen zijn als het assortiment zelf. Over een tijdje is er dus misschien een hele Bakkie Trots keramieklijn te krijgen, met borden en schaaltjes. Ook denkt Iris na over andere materialen naast klei die ze een nieuw leven kan geven.

Door groter te worden hoopt Iris vooral haar team te kunnen uitbreiden. “Bakkie Trots is ontstaan uit de wens om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt trots en werkplezier te bieden. Hoe meer mensen we een waardevolle werkplek kunnen bieden, hoe groter onze bijdrage aan de sociale wereld die we zo hard nodig hebben”. 

Meer inspirerende sociale ondernemingen

Profile picture for user Pien van der Steen
Pien
Auteur
Interim communitymanager bij Voor de Wereld van Morgen, boomknuffelaar en dierengek. Wordt blij van slimme ideeën die de wereld een stukje mooier maken. Heb je een duurzaam idee en kun je hulp gebruiken om je onderneming te laten groeien? Meld je dan aan bij Voor de Wereld van Morgen en deel het met ons!